تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩
محمد على ميرزا براى گرفتن حق خود در مقام بسيج نيرو برآمده ولى پشيمان شده فسخ عزيمت مىكند
برادر را ترغيب كرد كه پيش از آمدن آقا محمد خان ميوه‌اى چند بردارد . عباس پاسخ داد كه اين كار نشانه بىادبى و بىاحترامى نسبت به عموى بزرگوار مىباشد و چه بسا كه ممكن است مايه تكدر خاطر وى شود . ولى محمد على ميرزا با بىپروائى گفت : « ميوه‌اى كه از دورىها برمىدارد به خود وى تعلق دارد و خود را بر روى دورىها انداخت . » آقا محمد خان وقتى اين گفتار جسورانه را شنيد ، از نهانگاه درآمد و براى تنبيه محمد على ميرزا و تشويق عباس ميرزا ظرفهاى شيرينى و ميوه را به برادر كوچكتر داد . اين امر خشم محمد على ميرزا را برانگيخته به‌طورى كه اگر در حضور آقا محمد خان نمىبود ، انتقام سخت و خونينى از وى مىگرفت . آقا محمد خان محمد على ميرزا را ملامت كرده و سرانجام از وى پرسيد : « اينك تو كودك ناتوانى بيش نيستى ، اگر شاه بودى با برادر چه معامله‌اى مىكردى ؟ » كودك جسور بىدرنگ پاسخ داد : « فرمان مىدادم كه در دم او را بكشند . »
آقا محمد خان كه ازين سخن بر سر خشم آمده بود ، براى اين‌كه ايران را از عواقب خطرناك رشك محمد على ميرزا « 1 » برهاند بر آن شد كه او را همان دم خفه كند ولى بنابر التماس و زارى مادر بابا خان ( يعنى مادر فتحعلى شاه آينده ) كه مورد علاقه و توجه قلبى آقا محمد خان بود ، از اين فكر منصرف شد ولى او را يك‌بار براى هميشه از خود دور ساخت و اعلام داشت كه مىخواهد اورنگ شاهى را به عباس ميرزا بسپارد و لذا به فتحعلى شاه اندرز داد كه صرف‌نظر از اين‌كه محمد على ميرزا اخلاقا صلاحيت جلوس بر اريكه سلطنت ايران را ندارد [ از طرف ديگر ] نظر براين‌كه مادر عباس ميرزا از طايفه قاجار دولو مىباشد و بعلاوه سجايا و ملكات اخلاقى او وجه تشابهى با اخلاق زشت و زننده محمد على ندارد ، لذا عباس را به مقام وليعهدى خود برگزيند تا بدين وسيله دوستى طايفه دولو را بسوى خود جلب نمايد .
فتحعلى شاه نيز به هنگام جلوس بر تخت سلطنت وصايا و نصايح آقا محمد خان را به كار بست و باوجود مواجهه با مشكلاتى از قبيل اعتراضات شديد محمد على ميرزا - كه قبلا به استحضار رسيد - بالاخره عباس ميرزا « 2 » [ 1 ] را به ولايتعهدى برگزيد و نظر عموى خود را تأمين نمود .
( 1 ) . قبلا هم نوشتيم كه چون سرهنگ كاسپار در دستگاه وليعهد خدمت مىكرده مىخواسته رجحان او را به محمد على ميرزا ثابت كند . بر خلاف نوشته‌هاى او محمد على ميرزا موقعى كه وارد خدمت شد شاهزاده‌اى رئوف و مهربان و با گذشت از كار درآمد و همه او را از صميم قلب دوست مىداشتند . ( 2 ) . چون در پيرامون شخصيت محمد على ميرزا دولتشاه به اندازه لازم بسط كلام داده شد ، بىمورد نيست عباس ميرزا وليعهد ايران را كه رقيب او بوده نيز بر وفق گفته‌هاى مورخين معرفى نموده و سجاياى او را - چنان‌كه همه تصديق كرده‌اند - در اين پاورقى بنويسيم . رك . يادداشتهاى پايان فصل ، ش 1 .