رياض الفردوس خانى ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٨

چمن اول از روضهء هفتم در بيان حالات اتابكان آذربايجان

اگر بد كنى كيفرش خود برى * نه چشم زمانه به خواب اندر است

بر ايوانها نقش بيژن هنوز * به زندان افراسياب اندر است

چمن اول از روضهء هفتم در بيان حالات اتابكان آذربايجان

چمن اول از روضهء هفتم در بيان حالات اتابكان آذربايجان

اتابكان آذربايجان كه بعضى از ايشان در آنجا و برخى در عراق و آذربايجان و فارس حكومت كرده‌اند شش « 1 » نفراند . مدت ملكشان از سنهء خمس و خمسين و ست مائه تا اثنى و عشرين [ و ] سبع مائه شصت و هفت سال برين منوال :

1 - اتابك ايلدگز سيزده سال ،

2 - اتابك محمد بن ايلدگز كه شيخ سعدى رحمه اللّه كتاب بوستان را به اسم وى موشّح ساخته ده سال ،

3 - قزل ارسلان پنج سال ،

4 - اتابك ابو بكر بن محمد پانزده سال ،

5 - اتابك اوزبك بيست و چهار سال ،

ائمهء تواريخ آورده‌اند كه در عهد سلاطين سلاجقه رسم چنان بود كه هر بازرگانى كه چهل غلام خريدارى نمايد قيمت يك نفر غلام در وجه تكلّف بازرگان مقرّر باشد . نوبتى سلطان مسعود سلجوقى وزير خود [ 109 الف ] را به جهت خريدارى غلمان « 2 » به تركستان فرستاد . چون عقد غلامان به چهل نفر رسيد ، يك نفر غلام كريه منظر رنجور ايلدگز نام بماند . عجز و استغاثهء بسيار كرد كه اى خواجه غلامان ديگر را جهت پادشاه خريدى مرا به رضاى خدا خريدارى كن . خواجه وى را به تكلّف خود گرفته او را نيز در سلك غلامان سلطان منظم گردانيد و چون ايلدگز رنجور بود شبها وى را بر پشت شترى مىبستند . چون به خدمت سلطان رسيد معاملهء ايلدگز را عرض كرد . سلطان را خوش آمده ايلدگز را مورد انظار عاطفت گردانيد .

( 1 ) . فقط نام پنج نفر ذكر شده است . ( 2 ) . كذا در اصل . ولى غلامان مناسب است .