تحفة العالم در اوصاف و اخبار شاه سلطان حسين ( فارسى ) — الصفحة ٤٤

[ صفت چهارم : شجاعت و تهوّر و ورزيدگى در فنون سپاهيگرى ]

زمين ربودن بازى طفلان كمانش را هر قاتىكشى نتواند كشيد و خدنگش را هر تيز نظرى در روش نتواند ديد ، مكرّر ترنج و نارنج بر روى آب به تندى روان افكنده را ، به تير و تفنگ زده ، و فندق به هوا پرتاب كرده را ، هدف تيز گز كرده ، تفنگ‌هاى بزرگ سنگين قريب به جزايرى را به يك دست برداشته و بى مدد دست ديگر برابر هدف داشته و آتش داده ، دود از هدف برآرد و به دست چپ از بند سپر گذرانيده [ 18 ] و آن را ملاصق ساعد و بازو داشته ، كمان گرفته به يك تركش تير قدراندازى نمايد ، كه آن سپر از دستى كه كمان دارد نگذارد و در چنين حالت ، گاهى دست راست را هم به آويختن بند عمود و تبر يا تيغ و شمشير از آن گرانبار مىسازد و با وجود چنين مانعى از درست شصت كندن كه بر كماندار اشكال و صعوبت آن ظاهر است ، تير را خطا نمىاندازد . قوّت بازو در آن مرتبه ، كه كمان سپهر را تواند كشيد ، و زور سرپنجه در آن پايه كه ، پنجهء فولاد تواند پيچيد .

نظم

به نيرو « 1 » كَند كوه خارا ز جاى * به مشت افكند شير جنگى ز پاى

ز دو اسبه تازان ليل و نهار * نيامد به گيتى چو او يك سوار

به جولان درآرد چو صرصر شتاب * كُنَد قطره از گرد گل در سحاب

كمانش به زور كمان سپهر * خدنگش به رفتار پرتاب مهر

به شمشير سازد دو پيكر حباب * به نوك سنان موج دوزد بر آب

قلم وصف تيغش اگر سركند * از او هر الف كار خنجر كند

گذارد در آماجگه چون نشان * خم آرد به پشت سپهر از كمان

تواند كه بر يك نشان بىدرنگ * چو خورشيد ريزد هزاران خدنگ

بگيرد چو سلطان حسينى سنان * كه از ده ارَش بگذرد طول آن

زدايد به چرخ از رخ مه كلف « 2 » * ربايد به دريا گهر از صدف

چو گلرنگ سلطان حسينى ز جاى * برانگيزد ، آرد به آورد راى

هوا شعله گردد ، زمين پاك گرد * ز خون پر بقم « 3 » نُه خم لاجورد

( 1 ) . د : به نيزه . ( 2 ) . كلف : سياهى كه روى ماه يا خورشيد افتد . ( 3 ) . بقم : اشك خون‌آلود .