تحفة العالم در اوصاف و اخبار شاه سلطان حسين ( فارسى ) — الصفحة ١٣١

[ آداب خدمت به پادشاهان ]

و گر زان‌كه باشد سرشتت دگر * نباشد در آن تربيت را اثر

نگه كن كه از تابش آفتاب * شود خشك شبنم ، بَرَد لعلْ آب

[ 137 ] وَزد گرچه يكسان به هريك نسيم * دَمد گَرد از دشت و از گل شميم

به خوان و به آرايش خوردنى * به پوشيدنىها و گستردنى

به وقت نشستن ز وضع خَدَم * به گاه سوارى ز خيل و حشم

ز آرايش ساز و اسباب جاه * ز افزايش عرصهء دستگاه

ببين كيستى تو ، شهنشاه كيست ؟ * تفاوت ز تو بنده تا شاه چيست ؟

ز پستى ز خير خود از خير شاه * تفاوت همان داشت بايد نگاه

بَدِ هيچ‌كس پيش شاهان مگوى * به راهى كه خيزد از آن شَر مپوى

به جمعى كه خاصند در پيش شاه * به بار حضورند بيگاه و گاه

اگر برخورى با ادب باش و شرم * تكلّم مكن جز به آواز نرم

ازيشان فِتَد در ميان گر سخن * چه در جاى خلوت ، چه در انجمن

ره دانش و عقل بنياد كن * ز هريك به نيكى سخن ياد كن

ازيشان بگردان زبان بر بدى * مَنِه پا برون از ره بِخردى

حذر كن بپرهيز از آن زينهار * كه گيرند بر خاطر از تو غُبار

كه تو كى و با قهرشان چيستى * كه هستند جايى كه تو نيستى

به يكدَم كنندت به حرفى چنان * كه افتى به خاك سيه ز آسمان

ندانى چه گفتند با شهريار * كه گرديد بر تو تبه روزگار

ندانى كى از سر كلاهت رُبود * كه منصوبهء غايبانه نمود

كه بىبازيى مات كردت چنين * كه بىكُشتى انداختت بر زمين

مكن آشنايى به بدگوىِ شاه * نگه را به رويش مده هيچ‌راه

چنين گفت با من گرامى پدر * كه بود از بزرگان اهل هنر

ارسطو به دانش نمودى تمام * گَرش ميرزا بيك مىبود نام

لب از خُبث شاهان نگهدار و گوش * به اين مصرع از دُر زد آن بحر جوش

[ 138 ] كه از خَلق ، شاهنشهان ديگرند * فروزندهء بخت و بلنداخترند

به هر كارشان رهنما داور است * پى دفع خصم آسمان ياور است

ز اخلاص شه باش اميدوار * كه البته گل بشكفد در بهار

رقمه منشئه و ناظمه ابو طالب الموسوى الفندرسكى باصفهان 1107