تحفة العالم در اوصاف و اخبار شاه سلطان حسين ( فارسى ) — الصفحة ١٣٠

[ آداب خدمت به پادشاهان ]

كز انسان كه بردت به چرخ برين * تواند زدن ز آسمان بر زمين

شود بر تو گر خشمگين شهريار * و يا آن‌كه بىلطفى آرد به كار

بِپرهيز از آن كش شود اين گمان * كه بر خاطرت آمده آن گران

به جز راه عجز و تضرّع مَپوى * سخن جز به روى گشاده مَگوى

ندارى سرافكنده گر خويشتن * سرافكنده سازد به گردن زدن

به افزونى جاه قربش مخواه * تلاش تقرّب مكن زان كه شاه

چو شعله است در قُرب و بُعد حضور * كه نزديك سوزد ، برد دور نور

مرو بيش از حدّ خود پيش‌تر * ز سوزنده آتش حذر كن حذر

[ 136 ] به گفتار بىمغز و كار و تُنُك * مكن خويش را پيش چشمش سبك

نبايد طلب كردن از شاه چيز * كه خواهنده را كس ندارد عزيز

به خواهش كند گر ترا امر شاه * به جز پرتو مهر لطفش مخواه

ز چيزى كه دانى و باشد نهان * ز شاه آن و خواهد كند ظاهر آن

چو پرسد ز تو هيچ پنهان مدار * مَپو جز ره راستى زينهار

زبان را مگردان به گفت دروغ * مكن خويش را پيش او بىفروغ

اگر چند آن راست باشد چنان * كه گر گويى آرد به جانت زيان

كه بودن ز نور روان بىفروغ * به از زندگانى به ننگِ دروغ

ز شه جاه و منصب مكن آرزو * از اين در سخن پيش شاهان مگو

كه دانند در كارگر قابلت * شود بىطلب آرزو حاصلت

مگر آن‌كه پروردگار جهان * نخواهد ز سرّى كه داند در آن

و گر نيستى قابل از آرزو * طلب كردن آبى نيارد به جُو

چو دانستى اين منصبى ، پس اگر * دلت خواهد و زان نيابى اثر

در اخلاص شه يك سر مو مكاه * كه باشد دو معنى ازو عذر خواه

يكى آن‌كه شه بندهء داور است * خداوند را كمترين چاكر است

به داد و به بخشش كند آن ز كار * كه در دل بپندارَدش كردگار

چو حكمت ز پروردگار اندرين * نباشد كه باشى تو منصب‌قرين

چسان شه تواند كند عزم و راى * به چيزى كه آن را نخواهد خداى

دوم آن‌كه گر هست پاكت گهر * هم از لطف پروردگارت نظر

بُوَد طينتت قابل تربيت * به دولت كند لطف شه تهنيت