سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٦
پذيرائى مسيو گول‌من از سفير ايران
پذيرائى مسيو گول‌من از سفير ايران
پذيرائى مسيو گول‌من از سفير ايران
بارى به رسيدن شهر مزبور كلانتر شهر با مسيو كول‌من كه رئيس التجار و شخص معتبر و صاحب نشان مشهور شهر ليل بود با چند نفر از معارف در سر راه‌آهن پذيرائى سفارت كبرى را نمودند ، و با كمال اعزاز و اكرام وارد خانهء رئيس التجار كه در بيرون شهر داشت گرديدند . خانهء ييلاق مشاراليه بود و همهء اطرافش باغچه‌هاى خوش‌طرح فرنگى و از همه جور گلها باغچه‌هاى الوان تعمير گرديده ، عمارتى بود يك جا مملو از انواع [ و ] اقسام گلها و گوشه [ اى ] بود از روضهء رضوان . چون نزديك بشام بود پس از صرف چائى و قهوه صرف شام گرديد . محبت زياد نمودند و مهماندارى گرمى كردند ، با همهء اهل و عيال مهربانى آغاز و همهء اسباب استراحت را فراهم و موجود ، و مثل كسى خدمت كردند كه پس از خدمت دورى بنزد اهل بيت خود رسيده باشد ، و زن و دختران رئيس التجار خود مشغول خدمت و مهماندارى بودند .
فرداى آن روز قبل از ناهار بتماشاى كارخانه‌هاى خود رئيس التجار كه در آن حوالى خودش بود رفتند و تفصيل كارخانه‌هاى او از قبيل كارخانهء جوهر گوگرد و جوهر نمك و جوهر شوره و سريشم و نمك غلياب « 1 » و تصفيهء شكر و غيره بود . بعد از تماشاى اينها مراجعت كرده صرف ناهار كرده سوار كالسكه گرديده مشغول تفرّج كارخانه‌هاى خارجه نمودند .
كارخانه‌هائى مشاهده آمد كه توصيف اوضاع آنها خارج از قوهء تحرير است . قدرت و قابليت بنى نوع انسانى از اين قبيل چيزها مفهوم مىشود كه تا چه درجه است ، از جمله كارخانهء ريسمان‌ريسى و كتان و پشم بود كه پنبهء از صحرا جمع شده را در ميان آن خس و خاشاك خود به دم
( 1 ) - همان قليا است .