سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥
بحثى در اسناد مربوط به فرخ خان ايرج افشار
بحثى در اسناد مربوط به فرخ خان ايرج افشار
بحثى در اسناد مربوط به فرخ خان ايرج افشار
سوانح احوال فرخ خان امين الدوله را جناب آقاى معاون الدولهء غفارى در صحايف پيش مرقوم داشته‌اند ، اما براى تفصيل سرگذشت آن مرد مشهور عصر ناصرى كه مقامات مختلف و مهم را تصدى كرده است مراجع و اسنادى وجود دارد كه تاكنون مورد تحقيق و بحث قرار نگرفته است و بايد محققان به دقت بدانها رسيدگى كنند تا بتوانند چگونگى احوال و اعمال فرّخ خان را چنان كه درخورست تحرير نمايند و ضمنا حقايق تاريخى مربوط به كيفيت قضيهء هرات كه يكى از وقايع مهم تاريخ ايران در قرن گذشته است روشن شود و از پس پرده‌هاى تاريك به درآيد « 1 » .
جلد اول كتاب مخزن الوقايع كه اينك در دست خوانندگان است از مراجع مهمى است كه بدين مقصود كمك مىكند ، ولى چون صورت سفرنامه دارد مطالب مذكور در آن غالبا ضبط وقايع و اخبارمانند و در حقيقت حاشيهء مذاكرات سياسى
( 1 ) - درين سالهاى اخير چند دسته سند مربوط بقضيهء هرات بدست آمده است : الف - اسنادى كه توسط آقاى سيد على كبير در اختيار جناب آقاى اللهيار صالح درآمد و ايشان در اختيار كتابخانهء مركزى دانشگاه قرار دادند كه عكس از آنها تهيه شود و چند فقره از آنها را اينجانب در مجلهء يغما ( سال 13 ) بچاپ رسانيده‌ام . ب - مكاتيب صدراعظم و دستور العملهاى شاه به احتشام الدوله خانلر ميرزا والى خوزستان در خصوص جنگ با انگليس در محمره . اين مجموعه كه در يك مجلد صحافى شده است در تملك مرحوم عبد الحسين هژير بود و با بعض نسخ خطى ديگر يكى از كتابفروشها خريده بود كتابخانهء دانشكدهء حقوق از كتابفروش خريدارى كرد و يكى از اسناد آن را در مجلهء يغما ( سال 12 ) درج كرده‌ام ( فهرست نسخه‌هاى خطى آنجا تأليف محمد تقى دانش‌پژوه . ج - گزارشها و مكاتيب گوبينو از تهران به وزير امور خارجه فرانسه كه به صورت كتابى توسط Hytier ( A . D . ) بنام Les depeches diplomatiques در سال 1959 در ژنو بطبع رسيده است .