سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥

روابط ايران و افغانستان در زمان ناصر الدين شاه

انگليسها در آغاز ميخواستند بوسيلهء ميرزا آقا خان نورى شاه را از اين كار منصرف نمايند ولى ميرزا آقا خان از عهدهء اين كار برنيامد و در مقابل با جلوگيرى از كمك فرستادن به حسام السلطنه آن را جبران كرد .

حسام السلطنه از صدر اعظم به شاه شكايت كرد و شاه به ميرزا آقا خان نوشت كه « اگر نميتواند اقداماتى نظير اقدامات اميركبير بكند استعفا دهد » .

با همهء كارشكنىهاى ميرزا آقا خان ، سلطان مراد ميرزا توانست هرات را تسخير كند و اصولا اين شاهزاده نسبت به هرات نظر خاصى داشت يعنى آن را براى حفظ خراسان از تاخت‌وتاز تركمانان مرو لازم ميدانست چه راه تركمانان از كنارهء هرات و غوريان بود .

ميرزا آقا خان نورى نيز در پاسخ نامهء سفير انگليس در استانبول بمطلبى نظير اين مطلب اشاره نموده مينويسد : « . . . دولت ايران بنابر پلوتيك معيّن خود و شرايط حفظ امنيت خراسان بتعجيل به تهيهء فرستادن لشكريان به آن صفحات پرداختند كه شايد او [ دوست محمد خان ] ترك خودسرى و تخليهء قندهار و صرف‌نظر از تعرض هرات كرده مراجعت نمايد ، سودى نبخشيده بر جسارت خود افزود و بطمع سيستان و افساد قاينات ولايات معظمهء خراسان و كرمان افتاد . آدمها و كاغذها و خلعتها فرستاد و دعوتها نمود و خود را در انظار عوام مستظهر بدولت انگليس وانمود كرد و به اين ادعا منتظر نتيجه‌هاى بزرگ نشسته . . . » و پيش از اين مطلب در همين نامه مينويسد : « . . . كيفيت هرات و تعيين لشكر اين دولت محض حفظ امنيت داخل و خارج خراسان بدون خيال و قصد تازه در آن صفحات . . . » و در حقيقت از اين نامه و از نظر شاهزاده سياست ايران نسبت به هرات روشن مىشود ، يعنى حفظ امنيت خراسان .

دولت انگلستان پيش از آنكه هرات را در دست ايران ببيند مجددا به همان سياست ديرينهء خود يعنى بهانه‌جوئى و تهديد متوسل شد و موضوع ميرزا هاشم نورى