خلد برين ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٥
گفتار در انحراف مزاج شهريار صاحب تخت و تاج از منهج اعتدال و صحت آن حضرت به نوشداروى عنايت ذو الجلال و بعضى از قضايا كه در خلال اين احوال اتفاق افتاد
محروسهء استنبول اتفاق افتاده محمد پاشاى وزير اعظم به مقتضاى مصلحت وقت ، واقعهء ارتحال وى را از امراء و اركان دولت آل عثمان پنهان كرد و سلطان مراد پسر او را بىاطلاع امراء ناگاه به شهر درآورده به جاى پدر بر تخت زر جاى داد . و سلطان مراد چون پاى اقتدار بر اورنگ سلطنت نهاد تمامى برادران خود را به نزد پدر فرستاد .
و چون گذار خامهء وقايع‌نگار در سير سرابستان كتب اخبار بدين مقام رسيد مناسب نمود كه مجملى از احوال سلاطين آل عثمان و زمان جلوس و مدت سلطنت و سال ارتحال هر يك را در سلك تحرير و تقرير كشد تا وسيلهء انتباه و آگهى ناظران اين منظر گردد .
بالجمله تا آن زمان از اين طبقه چهارده نفر به پادشاهى رسيده بر تخت سلطنت متمكن گرديده‌اند :
اول سلطان عثمان بن ارطغرل كه به اعتبار سلطنت وى پادشاهان اين سلسله به « سلاطين آل عثمان » اشتهار دارند . آغاز بهار دولتش در سال ششصد و هشتاد و نه و ارتحالش از دار ملال مطابق هفتصد و بيست و هفت و مدت سلطنتش سى و هشت سال بود و از ديار و امصار بلدهء اونيك و شهر بورسا و قراحصار را او تسخير نمود .
دويم : اورخان بن سلطان عثمان . جلوسش به جاى پدر در سال هفتصد و بيست و هفت و فوتش در هفتصد و پنجاه و نه و مدت دولتش سى و دو سال . ولاياتى كه در زمان سلطنت اورخان به حيطهء تسخير درآمد : يازى يولى ، مدرنى ، قوركريد ، اونك مدى ، طرقلى ، اره‌بالى ، كسرى اولوباط ، كلى بولى .
سيم : سلطان مراد بن اورخان . جلوسش در سال انتقال پدر و ارتحالش در هفتصد و نود و يك . مدت سلطنتش سى سال و ولاياتى را كه خدمتش به حيطهء تسخير درآورد : بلدهء انگوريه ، سلطان كوئى ، رمه‌تولى ، ابصره ، بلدهء ادرنه ، ولايت كاشان ، كوملجه لقا ، ولايت حميد ، كوميان ، سرزقره ، قرهء ناصره ، ولايت سلسك ( ؟ )
چهارم : ايلدرم بايزيد بن سلطان مراد . جلوسش در سال ارتحال