خاطرات و خطرات ( فارسى ) — الصفحة ٣٤١
شرحى كه بعنوان حيدر عمواغلى به رشت نوشته شد 25 سرطان 1300 شمسى
دستور حكام
دستور حكام
سعى در رفع اختلافات كه بين ساكنين محل است تا نقارها مبدل به الفت شود اشخاصى را كه مهيج فتنه و فسادند بدوا نصيحت بعد توبيخ و آخر تبعيد بايد كرد با استقرار دولت قانونى و صالح بعنوان دروغى هركس علمى بلند كند آشوب‌طلب است و دفعش واجب . افراد ملت بايد امروز سعى كند در امنيت و مشروطه‌خواهى اين است ، در وصول و ايصال اصل و فرع ماليات كمال اهتمام را مبذول بايد داشت بين مالك و رعيت اجحاف نشود .
تمام امور تداعى را به عدليه رجوع بايد كرد تا تشكيل عدليه سه نفر از اعيان بىغرض سه نفر از تجار بنشينند و روزى سه ساعت بعرايض رسيدگى كنند راپرت كارهاشان را به تبريز بفرستند يك منشى و يك نفر ثبات اجير كنند كه حقوق به آنها داده شود احكام ديوانخانهء تبريز را واجب الاطاعه بشمارند ، در نظميه اهتمام مخصوص بايد داشت همچنان به امنيه و در تنظيف شهر بكوشند دستور - العمل را از ادارهء تبريز بخواهند .
مخارج نظميه را بايد اهالى شهر بدهند در تبريز از مستغلات يك عشر گرفته مىشود و اگر كفاف نكرد از خانه‌ها ذرعى يكشاهى گرفته شود البته اشخاصى كه ميخواهند شب در خانهء خود راحت بخوابند بايد متحمل مخارج بشوند ماليات براى كارهاى ديگر است .
با اهل تسنن با كمال مهربانى و برادرى سلوك شود از موجبات تنفر جلوگيرى كنند .
هرهفته گزارش محل را به عبارت مختصر و مفيد به مركز بفرستند در تلگرافات كلمات زايد نگنجانند القاب زياد نگويند ايالت جليله كافى است همهء تشريفات در لفظ ايالت جمع است
محل ساخلو را هرهفته سركشى كنند و مواظب باشند جيره و عليق و حقوق نفرات صحيحا برسد .
عشور كه در عدليه و غيره دريافت مىشود بايد تحويل ماليه داد ، صورت به مركز فرستاد ، از براى احكام و ثبت عرايض بايد تمبر مقرر به كار برده شود ، پست در هر خاكى كه سرقت شد اماكن اطراف راه مكلفند دزد را بدست بدهند ، نظميه بايد واردين را بشناسد ، مزاحمت بىمورد ندهد ، در آنچه تصريح نشده است از تبريز دستور بخواهند هريك از مأمورين بايد خودش را مسؤل حسن جريان امور قلمرو خود بداند و در همه كار ياور يكديگر باشند .
شرحى كه بعنوان حيدر عمواغلى به رشت نوشته شد 25 سرطان 1300 شمسى
شرحى كه بعنوان حيدر عمواغلى به رشت نوشته شد 25 سرطان 1300 شمسى
برادران عزيز ايرانى پانزده سال است بين ايرانيان وطنخواه و ايرانيان وطن‌خوار جنگ است و هميشه بازيگر ديگرى بوده است و ما دير ملتفت شده‌ايم ، گويا وقت تنبه رسيده است ، اين خيال انقلاب كه بسرما انداخته‌اند مفتاح آرزوهاى خودشان است ، درميان ضررها نفعى هم كه ميسر بود نبرده‌ايم ، زدوخورد خانگى جز خانه‌خرابى و صرف هستى مملكت بر سر چند حرف نابهنگام نتيجه ندارد ، اخلاق مردم ما ، وضع معاش ، موقعيت مملكت ، استطاعت انقلاب فرانسه را ندارد ، بالفرض كه آن انقلاب را بصرفهء مملكت تصور كنيم . البته آگاهان از سياست ملتفت ميشوند چه ميگويم ، در اين جنگ بين دولت و ملت قواى مادى و معنوى مملكت كه مصارف لازم دارد در ميانه تلف مىشود و ميدان تجرى روزبروز دست بدانديش مىافتد و در آخر نتيجه را ديگرى ميبرد . چرا عنوانى اختيار نكنيم كه همهء برادران بتوانند صميمى دست موافقت بهم بدهند ؟ ملت ، دولت ، مجلس در يك خط مشى كنند ؟ عايدات مملكت صرف خرابى نشود و حال آنكه مىشود صرف آبادى كرد . ما امنيت ميخواهيم كه بهانه بدست مدعى ندهيم ، معارف ميخواهيم كه از اين مذلت جهل بيرون بيائيم ، قيام گيلان در ابتدا عنوانى داشت مورد تقدير بود ، چه شد كه امروز طرف تنفر است ، آن روز بر خلاف حق‌شكنى بود امروز منطق ندارد . بايد آن چيزها را خواست كه خواستنى است و همهء عقلا همداستانند ، حيف است سرمايهء مادى و معنوى مملكت بهواى آرزوهاى غير عملى صرف خرابى بشود .