جامع التواريخ ( تاريخ هند و سند و كشمير ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٣٩
3 . نسخهء تواريخ العالم .
مىآورم كه استاد شادروان عدنان ارزى از نقص نسخه ياد مىكرد ! امّا آنچه از فهرست آغازين كه براى نسخه ترتيب داده بودم بخشهايى هم از تاريخ ايران و اسلام در اين نسخه بود كه اينك باز نمىيابم !
همكار دانشورم آقاى مصطفى موسوى - در بخش تاريخ مغول - كه با زبان تركى نيك آشناست بر حاشيهء همين مقدّمهء تركى مرحوم آتش نوشته‌اند :
« نسخهء 2935 كتابخانهء سلطان احمد ثالث - بر روى جلد و در مقدّمه از تأليفات احمد بن محمّد بخارى شناسانده شده است . امّا نسخه تماما از سرآغاز تا انجام برابر نسخه‌هاى 1654 و 1653 منسوب به خواجه رشيد الدّين است . بلوشه ، احمد بن محمّد بخارى را مؤلّف اصلى مىداند ، امّا پروفسور آتش اين نظر را نمىپذيرد ، و آمدن نام احمد بخارى را بر آغاز كتاب از اشتباههاى كاتب مىپندارد و مىگويد كاتب بعدها در شناخت نويسنده ترديد كرده ، و در مقدّمهء « تاريخ فاطميان » كه در همهء نسخه‌ها نام رشيد الدّين به‌عنوان مؤلّف آمده جاى نام نويسنده را سفيد گذاشته است . »
اين گفتگو را پايان يافته تلّقى مىكنم ، با اشارتى كه در بالا داشتم ، جاى ترديد باز نمىماند ، زيرا كاتب اين نسخه بىگمان نسخه‌اى مصوّر از جامع التّواريخ در دست داشته كه گرفتار آن اشتباه شده است و به جاى « تاريخ گريگوريوس » پاپ ، « صورت گريگوريوس پاپ » نوشته است . برگ
112 a
.
شيوهء نگارش اين نسخه كم‌وبيش همسان ديگر نسخه‌هاى ما است :
- . « پ » را « ب » مىنويسد ، چون :
« بسر »
, 1 b
بيش
, 45 a
« باذشاهى »
68 b
سبيذ ، بادشاه ، صنم برست ، بست جوحورند : 120 بيشوا ، برستش ، بى ، بوست
; 133 a
« به پزم » را به « پ » نوشته
133 a
و گاه به سه نقطه مىآورد : « پرستش اصنام »
, 79 a
« پريشان »
79 a
.
- . « ج » به جاى « چ » مىنگارد :