خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى ) — الصفحة ١١٤
بقيهء شرح زندگى محمد خان كلون مصلحتگزار ايران در اسلامبول
منتقل كردند گويا شاه عباس كبير پسر سلطان محمد صفوى شهر كوچكى در حومهء اصفهان بنا نموده جمعى از ارامنه را در آنجا سكنى داد و آن محل را جلفا نام نهاد و بعدها فى الواقع شهرى مزين گشته بود و سلاطين صفوى براى تشويق و جلب آنها گاهى در اعياد ملى به معابد آنها حاضر مىشدند و آنها را هم به استخدام دولت قبول مىكردند . چنان كه هنگام سلطنت شاه سلطان حسين گرگين خان نام والى افغانستان شد و هم او بود كه باعث گشت كه مير ويس افغانى به اصفهان حمله آورده ولى مأيوس برگشت و هم‌او بود كه باعث طغيان و توليد عبد الله خان غلجايى و محمود و اشرف گرديد تا به اصفهان پايتخت معظم صفويه حمله نمايند و آن افتضاحات ايجاد شود و بعدها پس از مرگ نادر شاه افشار و كريمخان زند و فتحعليخان قاجار توليد گشت كه بنيان‌گذار سلطنت قاجاريه در ايران شده .
بالاخره دستگاه سلاطين صفويه برچيده گشت . ولى جلفا بسيار آباد و اهالى ارمنى آنجا صاحب مال و جاه و مقام شدند و در فتنهء افغان غالبا از پاى درآمدند . بلى صفويه دو بنا را لازمهء حومهء پايتخت مىدانستند : يكى نجف‌آباد و ديگرى محلهء ارامنه . چون در قزوين نجف‌آباد ساخته شده بود و در اصفهان نيز نجف‌آباد ديگرى ساخته شد كه محلهء ارامنه‌نشين به نام جلفا گرديد ] . ( چنان كه در زمان سلاطين قاجاريه در حومهء تهران بناى باغ نجف‌آباد را نيز نهادند و براى آنها محله‌اى در دروازه قزوين به نام جلفاى تهران آباد كردند . )
آثارى از خرابه‌هاى جلفا در سرحد ارس ديده شد و يك گمركخانهء خرابه و تلگرافخانهء ويران در خاك ايران و در مقابل آن‌طرف ارس گمركخانه و تلگرافخانه در خاك روس ديديم . هردو جانسوز بودند ، اما اين كجا و آن كجا ! !
در حوالى اين سرحد ايران محل سكونت طايفهء سيسيان بود . مرحوم ميرزا ابراهيم خان نايب الوزاره پدر مدحت السلطنهء حاليه و استاد مرحوم ميرزا نصر اللّه خان صدراعظم نايينى از همين طايفهء سيسيان بود . يك شب بيش در سرحد نمانديم و با همان فورگن بىپير عليه ما عليه به سوى تبريز شتافتيم . ولى قبل از رد شدن از اين مطلب بايد بنويسم : در خاطر دارم كه جوانكى در همان محل جلفا ارس بود كه در همان روز ورود ما پذيرايى مختصرى از ما نمود و اسب تازيها و سوار خوبيها براى تماشاى ما