خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى ) — الصفحة ١٠٤
مختصر شرح زندگى امين ضرب
رالى « 1 » در تهران كارش به جايى رسيد كه دولت ايران را در سر گردنهء آسياى وسطى گير آورده از لباس هستى و ماليه عريان نمود تعجب از خلقت خدا مىنمايم .
مختصر شرح زندگى امين ضرب
مختصر شرح زندگى امين ضرب
بلى در اين موقع اگر ذكرى از شرح زندگانى حاجى محمد حسن امين ضرب شود انشاء الله خوانندگان حمل به غرض‌رانى ننموده عبرت خواهند گرفت .
حاجى محمد حسن به نام محمد حسن دوره‌گرد از اصفهان به تهران آمده در كوچه‌ها مشغول فروش متاع بروجردى و پول سياه تبديل به سفيد مىكرد و به روزى چند شاهى گذران مىنمود ( البته در زمان سلطنت محمد شاه ) و بعد با ماهى دو تومان داخل خدمت پانايتى نام گماشتهء تجارتخانهء رالى گرديد . اين بنده مكرر او را در پاى صندلى پانايتى در ادارهء محاكمات وزارت امور خارجه كه در آن‌زمان رياستش رجوع به مرحوم ميرزا غفار خان صديق الملك تبريزى بود ديدم . مرحوم صديق الملك تبريزى بعدها معاون وزارت خارجه گشت و در پطرزبورغ سفير ايران شد و بعد له‌لهء مرحوم مظفر الدين شاه در زمان وليعهدى او گرديد و بعد كارگزار خارجهء تبريز و در همانجا مرحوم شد . محمد حسن در نوكرى پانايتى محمد رحيم برادر خود را نيز مثل آشپز داخل خدمت نمود . پس از چندى كه تجارتخانهء رالى از تهران برچيده شد پانايتى كه به انگلستان مراجعت مىنمود ، محمد رحيم را همراه خود ببرد و محمد رحيم در اين سفر با برادر مكاتبه داشت و گاهى هم اشيايى خريده براى برادر مىفرستاد كه به فروش مىرسيد .
محمد حسن بدين‌جهت در بازار داراى دكه‌اى گرديد . البته خوانندگان محترم كه اهل تهران هستند مىدانند كه كسبهء بازار غالبا به حمامهاى بازار و دكاكين سلمانى بازار راغب‌تر هستند . به اين‌جهت محمد حسن پهلوان ما براى اصلاح شارب و تراشيدن سر به دكان دلاكى حاجى حيدر كه تقريبا محاذى درب مسجد شاه است مراوده مىنمود و مشتريان اين دكان اكثرا عمله خلوت ناصر الدين شاه بودند و تقريبا اين سلمانى محل ملاقات اين اشخاص و مذاكرات ايام خدمت آنها بود و مرحوم آقا ابراهيم آبدارباشى گرجى ( پدر ميرزا على اصغر خان اتابك ) و حاجى علينقى
( 1 ) - Raley CO