تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — الصفحة ٨٥٨
گفتار هفتم داستانهايى كه زمينه به برخاستن خيابانى داد
گفتار هفتم داستانهايى كه زمينه به برخاستن خيابانى داد
گفتار هفتم داستانهايى كه زمينه به برخاستن خيابانى داد
در اينهنگام در آذربايجان يكرشته داستانهاى ديگرى در كار رخ دادن بود و برخى تكانهايى پديد ميآمد و چنان كه خواهيم ديد اين داستانها بود كه زمينه براى خيزش خيابانى آماده گردانيد .
چگونگى آنكه چون در اينهنگام بالشويكها در روسستان نيرومند گرديده و بدشمنان خود چيرگى نموده بقفقاز نزديك ميشدند اين وثوق الدوله را بتلاش انداخته از رسيدن بالشويكى بآذربايجان بيمناك ميگردانيد . در آذربايجان در اين هنگام يك كانون بالشويكى كوچكى پيدا شده و بيم آن مىبود كه از رسيدن بلشويكها بقفقاز اين كانون نيرومند گردد و ببرخى كارهايى برخيزد .
آن كانون كونسولخانه آلمان در تبريز و داستانش اين بود كه در ماه‌هاى آخر جنگ جهانگير كه عثمانيان در تبريز ميبودند و با سپاه انگليس در ميانه مىجنگيدند يك كونسول آلمانى بنام « كرت و ستورو » با افزار جنگ و قورخانه بسيار به تبريز آمد .
همانا اين افزار و قورخانه را براى عثمانيان آورده بود ولى چون همانروزها گفتگوى آشتى بميان آمد و جنگ از ميان برخاست و از آنسوى در آلمان شورشى پديد آمده دولت پيشين بكنار رفت كرت و ستورو كه خود مرد گردنفراز و بيباكى ميبود افزار و قورخانه را بعثمانيان نداده در كونسولخانه در انبار چيد و نگهداشت . سپس چون سپاه عثمانى از آذربايجان بيرون رفتند و يكدسته هندى بجاى آنها آمدند كونسول پروايى ننموده و همچنان در جاى خود نشست . مكرم الملك كه نايب الاياله مىبود انگليسيان به او نامه‌اى نوشتند كه از روى پيمان ما با آلمان بايد آن افزار و قورخانه از دست كونسول