تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — الصفحة ٨٤٦
گفتار پنجم بار ديگر جنبش دموكراتها
بىيكسو مىشناختند از خيابانى و همراهانش گله بسيار نمودند . من گفتم شما ايرادهاتان را بنويسيد تا من بآقاى خيابانى بدهم و پاسخ خواهم . آنان اين كار را كردند و يكرشته ايرادهايى نوشتند ، ولى خيابانى بجاى آنكه از اين كار خشنودى نمايد آزردگى نشان داد و پاسخى به آن نوشته نفرستاد . از اينجا من نوميد شده با چند تنى كه هميشه با من ميبودند خود را دور گرفتيم .
آنچه رنجيدگى ما و ديگران را از خيابانى فزونتر ميگردانيد بدزبانيهاى چند تن از همراهان او بود . اينان هركه را با خود نميديدند بد ميگفتند و خوار ميداشتند و پيام‌هاى بيم‌آميز ميفرستادند . جز از خود بهركسى نام « اشرار » ميدادند .
يكى از ايرادهايى كه در اينهنگام بخيابانى گرفته مىشد آن بود كه با آن دشمنى كه دو سال پيش دموكراتهاى آذربايجان با وثوق الدوله نموده و بودن او را در كابينه عين الدوله نپذيرفتند ، كنونكه او خود سروزير مىبود و با يك بىپروايى رشته كارها را در دست ميداشت خيابانى بجاى دشمنى با وى هوادارى نشان ميداد . پيمانى كه وثوق الدوله با انگليسيان بست و در تهران آنهمه ايرادها گرفتند و هايهوى كردند و روزنامه‌ها گفتارها نوشتند ، در تبريز دستهء خيابانى با خاموشى گذرانيدند و در روزنامه تجدد كمترين ناخشنودى از چنان پيمانى نموده نشد .
چون اين ايراد را ميگرفتند خود خيابانى پاسخى نداده و يارانش چنين ميگفتند :
« شناختن آنكه اين پيمان بسود يا بزيان ماست كار آسانى نيست » .
با اين رنجيدگيها چند زمانى گذشت ، خيابانى سرگرم « انتخابات » مىبود و به برگزيده شدن خود و يارانش ميكوشيد . من و كسان بسيارى باز كناره گرفتيم .
گويا در شهريور ماه بود كه گفتگوى برگزيده شدن كميته‌ها بميان آمد . چون يكى از ايرادها همين مىبود خيابانى خواست بدلجويى از خرده‌گيران يكى از درخواستهاى ايشان را بپذيرد . اين بود بنام « كميته ايالتى » از همه‌جا نماينده خواستند و بشهرهاى ديگر نيز آگهى دادند . چون نمايندگان از هركجا آمدند با نمايندگان شهرى يكروز آدينه در حياط تجدد فراهم شدند .
به اين نشست مرا نيز خوانده بودند و با ياران خود مىبوديم ، و اينست چگونگى