تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — الصفحة ٣٨١
گفتار هفتم خودكشى شاهزاده امان اللّه ميرزا
گفتار هفتم خودكشى شاهزاده امان اللّه ميرزا
گفتار هفتم خودكشى شاهزاده امان اللّه ميرزا
در اينجا كه ميخواهيم داستان خودكشى شاهزاده امان اللّه ميرزا را بنگاريم بايد انگيزه آن را نيز ياد كنيم و در اينميان ميدان خواهيم داشت كه بسخنان ديگرى - هم پردازيم .
چنان كه گفته‌ايم شاهزاده در تبريز جانشين والى بود و عنوان سرپرستى داشت ، و چون مرد غيرتمندى بود از روز نخست با آزادىخواهان گرم گرفت و با همگى پاكدلانه رفتار كرد . آزاديخواهان نيز او را دوست داشتند و از خود دانستند ، و چون روز بيست‌ونهم آذر روسيان به كار برخاستند و بدانسان چيرگى نمودند شاهزاده همچون يكى از مردم تبريز پا پيش گزاشت و خود را كنار نگرفت . نخست با روسيان از در گفتگو درآمده كارگزار را نزد كونسول روس فرستاد و نامه نوشت ، و چون ديد روسيان انديشه ديگرى را دنبال ميكنند جلو مجاهدان را بازگزاشت كه بجنگ برخيزند و چون امير حشمت نوشته ميخواست از دادن آن نيز بازنايستاد .
اينها همه از راه غيرت بود ، اگر در آن روزها بجاى اين نيك‌مرد يك والى ترسو بودى و يا او رو بسوى روسيان داشتى جلو مجاهدان را گرفتى و دستور جنگ ندادى و نتيجه آن شدى كه روسيان بىآنكه جنگى كنند شهر را بدست گرفتندى و آزادى - خواهان همگى بىآنكه دليرى از خود نموده جانفشانى نشان داده باشند بچنگ ايشان افتادندى كه اين خود ننگ بزرگى بودى .
سپس نيز چون روسيان با آنكه پيشدستى را ايشان كرده بودند در تهران از در نيرنگ درآمده چنين وامينمودند كه پيشدستى را مجاهدان كرده‌اند و ايشانند كه دست