تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٦
گفتار پنجم دار زدن پتروسخان
گفتار پنجم دار زدن پتروسخان
گفتار پنجم دار زدن پتروسخان
چنان كه گفته‌ايم از سال 1287 كه در تبريز جنگ آغاز شد يكدسته از ارمنيان در ميان مجاهدان و آزاديخواهان بودند و كسانى از آنان نيز از قفقاز آمدند و در جنگها دليريها از اينان ديده ميشد . سپس كه شورش گيلان برخاست و يفرمخان يكى از سردستگان گرديد دسته‌اى نيز بر سر او گرد آمدند و دليريهاى بسيار از خود نشان ميدادند . اينان بودند كه بيشتر بنام « فدايى » خوانده ميشدند و بدانسان كارهاى يفرمخان را پيش مىبردند . هركسى نام « داشناكسيون » را شنيده ، اين دسته هوادار پيشرفت مشروطه در ايران مىبود و در همه‌جا ارمنيان را به يارى جنبش برمى - انگيخت ، بويژه پس از برخاستن يفرمخان و آن جايگاهى كه او در ميان آزاديخواهان پيدا كرد .
ليكن در جنگهاى سال 1290 كه در تبريز با صمد خان ميرفت چنان كه گفته‌ايم اين جنگ را خود تبريزيان ميكردند و از ديگران جز دسته كمى از گرجيان و قفقازيان نبودند . از ارمنيان نيز تنها تبريزيان بودند و از كسان بنامى ميان ايشان يكى پتروسخان بود كه ما نيز نام او را در جايش برده‌ايم . اينمرد از تهران به سرپرستى « اداره ثلاث » ( اداره ماليات ترياك و باده و توتون ) آمده بود و ميان آزاديخواهان جايگاهى داشت و چون صمد خان دوباره بر سر تبريز آمد و جنگ درگرفت او نيز با ديگران همدستى نموده با يكدسته از ارمنيان از جنگها پا پس نگزاشت .
سپس چون صمد خان خود را بباسمنج كشيد و در تبريز به آن مىكوشيدند كه