تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — الصفحة ٧
گفتار دوم شورش گيلان
گفتار دوم شورش گيلان
گفتار دوم شورش گيلان
بايد گفت چون جنبش آزاديخواهى در ايران برخاست پس از آذربايجان گيلان دوم جايى بود كه مردم معناى آن را دريافته از روى خواست و آرزو در آن پا نهادند و شور مشروطه‌خواهى در دل‌ها ريشه دوانيد . اينست چون محمد على ميرزا بباغشاه گريخته با مجلس بنياد نبرد گذاشت در آن دوسه هفته رشتيان نيز از جان و دل به يارى مجلس برخاستند و آواز بآواز تبريزيان انداخته پيشنهاد بر كنار كردن محمد عليميرزا را از تاج و تخت بهمه‌جا رسانيدند و كار به آنجا رسيد كه بازار را بسته و آماده جنگ ايستادند و اينست چون آگاهى از تهران درباره توپ بستن بدار الشورى رسيد با حكمران و سپاهيان او بجنگ برخاستند و سه تن از ايشان كشته شد . چهارده تن زخمى گرديدند و پس از اين گزند بود كه چون ياراى ايستادگى نداشتند ناگزير شده خاموشى گزيدند .
محمد على ميرزا آقا بالا خان سردار افخم را كه يكى از هواداران بنام او بود به حكمرانى گيلان فرستاد و او دست باز كرده بمردم فشار و سخت‌گيرى دريغ نگفت و دستگاه بيداد و خودكامگى را پهن درچيد . ليكن چون پس از ديرى آوازه ايستادگيهاى تبريز همه‌جا را تكان داد و از آنسوى سپهدار در تنكابن با محمد عليميرزا نافرمانى نموده بيرق مشروطه‌خواهى برافراشت در گيلان نيز تكاپوهايى پديد آمد . در ماه دى كه اسپهان شوريد در رشت نيز جنب‌وجوشهايى ديده مىشد و كسانى در قونسولخانه عثمانى گرد آمده عنوان مشروطه‌خواهى مينمودند .