تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — الصفحة ١٣٤

گفتار شانزدهم كشته شدن آقاى بهبهانى و ميرزا عليمحمد خان

ايستادگى سختى كنند دولت روس آن را بهانه كرده سپاه خود را از قزوين بتهران بياورد وزير مختار روس بايشان زبان داد كه دولت امپراتورى روس هيچگاه نخواسته و نمىخواهد بهانه براى آوردن سپاه بتهران پيدا كند . . . »

اين گفتگو در دهم مردادماه بوده . همان روزها دولت بر آن بود با دست قزاقخانه و ديگر نيروى دولتى به كار پردازد و با رييس قزاقخانه چگونگى را بگفتگو ميگزاشت .

ليكن سپس سختى كار را دريافته بر آن شد كه با خود سردستگان از پيش گفتگو شود و آنگاه آگهيى پراكنده كرده مهلتى نهند كه در آن كسانى كه بخواهند خودشان تفنگها را بازدهند . دو نماينده روس و انگليس اين را نمىپسنديدند . ليكن چون پاى نمايندگان مجلس و كسان ديگرى در ميان بود دولت نتوانست پيروى از راهنمايى آن دو نماينده بكند .

كسانى از نمايندگان آذربايجان با ستار خان و باقر خان گفتگو كردند و روز دهم مرداد همگى ايشان را با صمصام السلطنه و ديگر سردستگان بمجلس خواندند و در نشستى كه هفت ساعت كشيد و گفت و شنيد فراوان رخداد مجلس قانونى نهاد درباره اينكه جز سپاهيان و پاسبانان شهربانى ديگرى تفنگ و ابزار جنگ نتواند برداشت و از مجاهدان تا چهل و هشت ساعت اينها گرفته شود و هرگاه ايستادگى كردند گوشمال يابند . چون اين قانون گزارده شد ستار خان گفت : نخست كسى كه آن را به كار بندد من خواهم بود . سپس او و همگى ديگران سوگند ياد كردند كه بدولت نافرمانى ننمايند .

بدينسان نشست با خرسندى و شادمانى بپايان رسيد و دولت قانون را با دستور به كار بستن آن بچاپ رسانيده آگهى بس درازى در شهر پراكنده نمود . هركسى ميپنداشت آسيب فرارسيده گذشت و ديگر خونى ريخته نخواهد شد . ولى كينه‌توزيها و بدخواهيها كه كسانى را در درون بود نگزاشت كار بىخونريزى پيش رود و ناگهان يكى از شومترين داستانهاى تاريخى رخداد . زيرا از يكسوى بسيارى از مجاهدان نميخواستند پى كار خود روند و بسيارى از كار خود بيكبار دور افتاده اگر هم ميخواستند نميتوانستند و اينان ناگزير بنافرمانى برخاستند . از سوى ديگر دولت نخواست اين قانون را دادگرانه به كار بندد و چون خود مستوفى رييس الوزراء و بيشتر وزيران از دسته انقلابى بودند و