تاريخ مبارك غازانى ( داستان غازان خان ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٤

حكايت سى و هفتم در ترتيب فرمودن كار « 9 » آبادان كردن بائرات

مىرسانند و هركس آنچه آبادان كند ملك او باشد و مؤبدا برو و فرزندان او مقرر و مسلّم باشد « 1 » و اگر خواهد « 2 » به ديگرى فروشد « 3 » بيع آن جائزست و « 4 » ديوان مقرّر « 5 » خراج آن « 6 » خرنده « 7 » مىستاند و شرط فرمود كه هر بائر كه آب آن « 8 » از جوى ديهى عامر باشد مادام كه مالك آن ديه عامر خواهد « 9 » به ديگرى ندهند تا « 10 » بدان واسطه منازعت نيفتد بعد از آن فرمود كچون در ممالك حزر و مقاسمه باطل گردانيم « 11 » حصّهء ديوانى بائرات نيز بموجبى كه در هر ولايت مبصران بقياس تعيين كنند مقرر و معيّن گردانند « 12 » تا باسم خراج مىرسانند « 13 » و عوانان و ظالمانرا دست‌آويز حزر و مقاسمه و تكثير « 14 » بر رعايا نباشد و آن زحمات بكلّى منقطع گردد و چون عرصهء ممالك پادشاه خلّد ملكه عظيم عريض و فسيح « 15 » است انديشه « 16 » فرمود كه اگر هر راغبى را « 17 » باوردو بايد آمدن تا شرطنامه ستاند بسيارى جهت بعد مسافت و اخراجات راه اختيار نكنند « 18 » و بعضى عدم قدرت را و بعضى بواسطهء آنكه كرامت ندانند فرمود تا در « 19 » هر ولايتى يك دو بزرگ معتمد را نصب كردند و اصل يرليغ شرطنامه بايشان دادند و صورت مثالى و دستورى معيّن فرمود و ايشانرا « 20 » مرخّص گردانيد تا بهر راغبى مثالى « 21 » چنان ميدهند و سواد يرليغ شرطنامه بر ظهر آن مىنويسند تا آن حكم مؤبّد و مخلّد شمرند و هيچ آفريده را بر آن اعتراضى نباشد تا در هر ولايتى آن كار به آسانى دست دهد و چون بدين موجب پيش گرفتند اين قاعده مستحكم و آن كار متمشّى شد « 22 » و استمرار يافت و آن ديوان را ديوان « 23 » خالصات نام نهاد و نواب آن ديوان تا اين « 24 » غايت شروط بسيار بمردم دادند و عمارت « 25 » وافر رفت و روزبروز در

( 1 ) - L . , W . om . ( 2 ) - خواهند : L . , W . ( 3 ) - فروشند : L . , W . ( 4 ) - L . , W . om . ( 5 ) - و : L . , W . ins . ( 6 ) - L . , W . om . ( 7 ) - خريدار : L . , W . ( 8 ) - L . , W . om . ( 9 ) - خواهند : L . , W . ( 10 ) - يا : W . ( 11 ) - گردانيديم : P . , W . ( 12 ) - 12 - 11 : P . lac . ( 13 ) - 22 v . ( 14 ) - حرث و تقسيم : W . p . h . v . e . ( 15 ) - فصيح : W . ( 16 ) - بانديشه : L . ( 17 ) - راعى : W . ( 18 ) - كنند : S . ، نكند : L . ( 19 ) - L . om . ( 20 ) - آن را : W . ( 21 ) - S . , W . om . ( 22 ) - 22 - 13 : P . lae . ( 23 ) - P . om . ( 24 ) - S . om . ( 25 ) - عمارات : L . , W .