تاريخ مبارك غازانى ( داستان غازان خان ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٦

حكايت « 1 » سى و ششم در ترتيب فرمودن عوامل در تمامت « 2 » ممالك « 3 »

پيش ازين متصرّفان ولايات همواره تقرير مىكردند كه بيشتر ولايات خرابست و رعايا درويش و استظهار ندارند كه بكلّى « 4 » بگاو « 5 » و تخم خود زراعت كنند و آب و زمين فراوان مهمل « 6 » مانده و كس بسخن ايشان التفات ننمودى و تدارك نكردى و نيز تخمى چند كه در ازمان « 7 » متقدّم معيّن گردانيده « 8 » از ديوان داده بودند جمله بوقت « 9 » گرانى غلّه خرج كردند و ديوان و رعيت را موجب ضرر بود تدارك آن حال پادشاه اسلام « 10 » خلد ملكه بر آن وجه فرمود كه از هر حاكمى و مقاطعى مقدارى « 11 » معيّن جهت بهاى « 12 » عوامل و تخم و ما يحتاج زراعت از مجموع او برانند

S . fol . 338 v .

و حجّت بازستد « 13 » تا در آن ولايات « 14 » عوامل بركار كنند و زراعت درافزايد و فرمود كه ما لا كلام مزارع را يكى در دو و در سه « 15 » فائده و ريع « 16 » باشد بتخصيص چون حاكم و متصرّف بود چه « 17 » مواضع نيكوتر مزروع گرداند و اسباب زراعت « 18 » و عمارت او را « 19 » بيشتر دست دهد ليكن رغبت مردم را و جهت آنكه تا حاكم را اضافت « 20 » خرجى باشد بسيك مقرر گردانيم « 21 » تا ثلث يا ربع مىرسانند « 22 » و هرچه زيادت حاصل شود از آن « 23 » ايشان باشد از سر هوس و طمع آنكه مكسبى تمام حاصل مىشود در باب عمارت اجتهاد تمام « 24 » نمايند و چون دو سه سال زراعت ميسّر گردد و مستقيم شود آنگاه چون « 25 » ربع بموجب محصول در خزانه « 26 » آيد بدين موجب در مؤامرات ايشان ثبت گشت و وجوه نقد رانده شد از

( 1 ) - دستان : W . ( 2 ) - تمام : W . ( 3 ) - بالترتيب : W . add . ( 4 ) - L . , W . om . ( 5 ) - گاو : S . ( 6 ) - W . om . ( 7 ) - در ( آن : ( L . زمان : L . , W . ( 8 ) - كرده : W . ( 9 ) - در وقت : W . ( 10 ) - پادشاه اسلام : L . om . ( 11 ) - مقدار : W . ( 12 ) - W . om . ( 13 ) - ستدند : W . ( 14 ) - ولايت : W . ( 15 ) - و در سه : W . om . ( 16 ) - و ريع : W . om . ( 17 ) - جهت : W . ( 18 ) - L . , W . om . ( 19 ) - او : L . , W . ( 20 ) - زيادت : W . ( 21 ) - گردانيديم : W . ( 22 ) - . . . ثلث باسم رفع مىرساند : L . , W . ( 23 ) - W . om . ( 24 ) - W . om . ( 25 ) - وجه : L . ins . ( 26 ) - بخزانه : W .