تاريخ مبارك غازانى ( داستان غازان خان ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٧

حكايتى از صادرات افعال و ظلم متصرّفان ولايات « 1 »

و آن را كه اين معنى دست مىداد خود را كافى و مقبّل مىدانست و ديگران بكلّى محروم مانده بريشان حسد مىبردند « 1 » و اگر وقتى يكى از آن محرومان بهزار زحمت و مشقّت باوردو افتادى و عرضه داشتى و از ديوان بزرگ مكتوب شدى « 2 » كه وجوه پيشتر از همه مجرى داشته‌ايم چرا آن را نرسانيده اند حاكم بهانه آوردى « 3 » كه مال بر ولايت باقيست بدان سبب نداده‌ام برات نويسم « 4 » تا بستاند و آن مسكين بناچار برات بر بقايا ستدى و چون حاكم چندين اموال كه ذكر رفت بزيادت ستده بود بقايا چگونه داشته باشد آن بقايائى كه « 5 » مىبودى از قوپچورهاى زيادتى كه « 6 » قسمت كرده بودى « 7 » بعضى رعاياى عاجز كه طاقت مكرّرات دادن نداشتند ترك ديه و خانه كرده « 8 » مىگريختند يا قوىدستى و متعززى كه مانع قسمات زوائد « 9 » شدندى رضاء ايشان بدان حاصل كردندى كه اين قسمت آخرين از شما نخواهيم با يك نيمه تخفيف كنيم و در دفتر مستوفى و بيتكچى مجموع قسمات نوشته بودى

S . fol . 314 r .

با آنكه يك قوپچور زيادت متوجّه نباشد باعتبار آنكه ديگران داده‌اند و بعضى نداده يا كمتر داده از آن قسمت آخرين چيزى باقى بودى و آن را بقايا نام نهاده و مستوفى و بيتكچى « 10 » چون در آن قسمات مكرّر و دزديدها شريك مىبودند مىنوشتند كه بر فلان موضع چندين باقيست و گواهى معمّا ميدادند « 11 » و اگر نائبى يا وزيرى پرسيدى كه « 12 » اين باقى از اصل مال يا از زوائد كه قسمت كردهء صورت حال معيّن شدى ليكن چون نواب و وزرا اين معنى مىدانستند و مبالغ « 13 » از آن زوائد بخدمتى « 14 » از حكام مىستدند زبان ايشان كوتاه شده بود و اين حركات كه شرح داده شد « 15 » هر يك از وزراى متقدّم « 16 » بر آن اقدام مىنمودند ليكن اين شيوه پيشه و صنعت صدر الدين چاوى بود و در آن قسم ماهر بود و اين مفسدت و ناانصافى را بعيوق رسانيد و بكلّى كار مملكت و ولايت‌دارى بزيان برد و در عهد

( 1 ) - بريشان حسد مىبردند : P . om . ( 2 ) - ستدى : P . ( 3 ) - گرفتى : W . ( 4 ) - نويسيم : W . ( 5 ) - W . om . ( 6 ) - P . om . ( 7 ) - ستده بردى : c . 7 - 6 L . p . ( 8 ) - گفته : L . , P . , W . ( 9 ) - بزيادت : P . ، زائد : L . ( 10 ) - و مستوفيان : et W . add . بيتكچيان : P . , W . ( 11 ) - مىداد : L . ( 12 ) - L . om . ( 13 ) - مبالغى : L . , P . , W . ( 14 ) - يكى : et ins . خدمت : W . ( 15 ) - كه گفته شد : P . ( 16 ) - ما تقدّم : L .