تاريخ مبارك غازانى ( داستان غازان خان ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤٣

حكايتى از صادرات افعال و ظلم متصرّفان ولايات « 1 »

S . fol . 313 r .

پيشتر بعضى از حكايات و احوال آنكه در هر ولايتى اموال و حقوق ديوانى بر چه وجه مىستدند و انواع آن چند بود و سوء التدبير « 2 » وزرا « 3 » و فنون ظلم و تعدّى كه بهر سببى و علتى دست‌آويز ساخته ولايات را خراب ميكردند و رعايا را درويش ميگردانيدند « 4 » تا متفرّق مىشدند بر سبيل اجمال ياد كنيم و در آن باب مبالغت ننماييم چه هرچند درين وقت خوانندگان دانند كه آن ظلم باضعاف آنچه ايراد مىرود بوده ليكن فيما بعد چون بواسطهء عدل و انصاف پادشاه اسلام « 5 » خلّد سلطانه « 6 » خلائق مرفّه و آسوده گردند « 7 » نيز آن زحمات فراموش كنند و كودكان و كسانى كه بعد ازين در وجود آيند آن ظلم و تعدّى را نديده باشند هر آينه تصوّر كنند كه آن معانى بطريق مبالغهء بليغ در قلم آمده بدان سبب موجز « 8 » تقرير كنيم پادشاه جهان « 9 » احوال عراق عجم و آذربيجان و ولاياتى كه اموال حقوق ديوانى آن قوپچور و تمغاست و آنكه پيش ازين چگونه خلل‌پذير شده بود بعد از آن بر چه وجه تدارك فرمود آن‌چنانست كه اين ولايات را بمقاطعه بحكام ميدادند و هريك را جمعى معيّن درمىبستند و اخراجات مقررى « 10 » ازو مجرى مىداشتند « 11 » و آن حاكم در سالى دو « 12 » قوپچور و در بعضى مواضع بيست و سى قوپچور را از رعيت بستدى و دستور حاكم آنكه مقدار قوپچورى « 13 » كه بجمع او درآمده بودى نتيجه ساختى و بهروقت كه ايلچى جهت مهمّى يا مطالبهء مالى و مايحتاجى « 14 » بولايت آمدى بدان بهانه حاكم قوپچورى « 15 » قسمت كردى و هرچند ايلچيان بسيار مىرسيدند و اخراجات و ملتمسات ايشان بىاندازه مىبود حاكم بوصول ايشان شاد شدى و نوبتى باسم وجه مهمّات و نوبتى باسم علوفه و اخراجات و نوبتى باسم تعهّد و ملتمسات قسمت مىكردى

( 1 ) - سواد حكم : P . om . , L . exhibet ( 2 ) - سوء التدبيرات : L . , P . , W . ( 3 ) - L . , P . , W . om . ( 4 ) - ميگردانيد : P . , W . ( 5 ) - خلّد سلطانه : et om . غازان خان : W . add . ( 6 ) - ملكه : P . ( 7 ) - گردند : S . om . ( 8 ) - موجّه : P . ( 9 ) - غازان خان : et W . add . اسلام : L . , P . , W . ( 10 ) - W . om . ( 11 ) - ميداشت : W . ( 12 ) - ده : W . ( 13 ) - قوپچور : W . ( 14 ) - ما يحتاج : L . ( 15 ) - قوپچور : L . , P .