تاريخ مبارك غازانى ( داستان غازان خان ) ( فارسى ) — الصفحة ١٨٦

حكايت ششم در بذل و عطا و جود و سخاء پادشاه اسلام بر وجه مستحسن « 1 » از سر معرفت

و آنانرا كه كم بايد داد بسيار ندهد و خزانهء او هرگز از زر و جامه تهى نشد و چندانكه زيادت داد « 1 » حقّ تعالى بواسطهء عدل و حسن تدبير او بركت بخشيد و هيچ گم نشد و هرگز روزى نگذرد كه ده هزار و بيست هزار دينار زر نقد و صد و دويست و سيصدتا جامه معدّ از خزانهء او خرج نشود سخاوت و عطا دادن چنين بايد و بعد از آن روزى بحضور امرا و بزرگان دولت فرمود كه بهترين كارها كه آدمى كند آن باشد كه تخلّق « 2 » به خدا كند خصوصا پادشاهانرا و جود و سخاوت خلق خداست ليكن جودى و سخاوتى كه چندان دهد و ايثار كند كه كم نشود و سپرى نگردد و كار آدمى با خداى تعالى قطرهء از دريايى نتواند بود ليكن به قدر امكان تخلّق واجبست امّا پادشاهان و همهء مردم بايد كه مال چنان صرف كنند « 3 » كه همواره بر آن قادر باشند « 4 » آنچه چند روزى بىضبط بدهند و بعد از آن نه بر دادن قادر باشند و نه بر خوردن از آن چه فائده به كسى رسد و آنچه جمله به چند كس معدود دهند و ديگران « 5 » بكلّى محروم مانند آن معنى صفت خدائيست « 6 » پادشاه بايد كه مانند آفتاب پرتو او بهمهء كس برسد و خزانهء او نصيب عموم خلائق است « 7 » خصوصا از آن مستحقّان و محتاجان و كسانى كه كارهاى نيكو كرده باشند و از آن همهء لشگر چگونه شايد كه آن را به چند كس معدود دهد « 8 » و بعد از آن تهىدست بنشيند « 9 » و هيچ بكس ندهد « 10 » و نتواند داد « 11 » از آنكس چه تمتّع يابند « 12 » و لذّت بينند « 13 » و قدرت پادشاهى را در آن چه ملاحت سخاوت و جود پادشاهان بايد كه مانند آب چاه و چشمه باشد « 14 » كه چندانكه از آن برگيرند باز بيايد « 15 » و كم نشود « 16 » و اين معنى ميسّر نشود الّا بتدبير ملك و عمارت و عدل و سياست كردن « 17 » و آنكه در همه كارى حدّ اعتدال نگاه دارند و چنان « 18 » كه آن‌قدر كه بدهند متواتر

( 1 ) - W . om . ( 2 ) - بخلق : L . inserit ( 3 ) - كند : S . ( 4 ) - باشد : S . ( 5 ) - ديگران را : S . ( 6 ) - . . . خدا است : P . ( 7 ) - S . om . ( 8 ) - چون چنين كند لشگر بكدام دل و انديشه : L . hic inserit ؛ دهند : S . , L . , P . , W . - كوچ كنند و آنچه نام سخاوت كرده‌اند كه چون اندك خزانهء در رسد به چند كس معدود دهند ( 9 ) - بنشينند : S . , L . , W . ( 10 ) - ندهند : L . , W . ( 11 ) - نتوانند داد : L . ( 12 ) - يابد : L . , P . , W . ( 13 ) - S . , L . , P . om . ( 14 ) - باشند : W . ( 15 ) - W . om . ( 16 ) - و تيره نگردد : W . add . ( 17 ) - L . , P . , W . om . ( 18 ) - سازند : L . add .