تاريخ مبارك غازانى ( داستان غازان خان ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٣

حكايت اوّل در فنون كمالات و علوم پادشاه اسلام « 13 » خلّد ملكه و دانستن او صناعات مختلفه را و وقوف بر اسرار آن « 14 » صنعتها « 15 »

طايفهء را در صحرا « 1 » باديد كرد و بشناخت « 2 » و اين زمان آن را نيز كه بنج داروست از برگ مىشناسد « 3 » و چون بركشند « 4 » همان بود « 5 » بسيارى ادويهء كه منسوب بولايات تركستان و ختاى و هند بود و تجار جهت معامله مىآوردند و درين ملك ببهاى تمام مىفروختند هم درين ولايات باديد كرد و بعض خويشتن « 6 » بتجربه معلوم گردانيد و بعضى حشائشيان مشهور كه در ولايات بودند « 7 » از ترك و تازيك بياورد و ايشانرا بوقت شكار و غيره در كوهها و صحراها با خود مىبرد و تفحّص مىكرد تا بر آن شيوه واقف گشت و اين زمان از تمامت حشائشيان و اطبّا كسى مانند او نشناسد و از ادويهء مفرده آنچه پيش هر طائفهء بترياقيت مجّرب و معروف بود بيست و چهار داروى مفرد « 8 » كه هريك على حده ترياق مطلق بود اضافت ترياق فاروق كرد و آن ترياق را تجربه فرمود و بغايت

S . fol . 296 v .

نافع آمد و نام آن ترياق غازانى شد و اما علم معادن از بسيارى تفحّص كه « 9 » از دانندگان آن قسم « 10 » نموده هر موضع از كوهها و صحراها « 11 » كه « 12 » ببيند بگويد كه آن موضع معدن چيست و چون تفحّص كنند همان باشد و طريقهء استخراج هر جنسى از معدن و گداختن آن از ترتيب آلات « 13 » و ادوات داند و آن را « 14 » بر « 15 » خود جمله ساخته و تجربه كرده و اما افسونها آنچه جهت هر آفتى خوانند داند و اما شناختن خواص اشكال آدميان و دواب و دلالت آن بر هر معنى بموجبى كه در كتب « 16 » آورده‌اند بشرح « 17 » معلوم دارد و اما علم نجوم و هيات چون بكرّات برصد مراغه رفت و شرح آن آلتها پرسيد و از كيفيت آن تفحّص نمود و ياد گرفت و بر كليات آن وقوف دارد چنان كه « 18 » درين وقت آنچه بموضع و عمارت رصد تعلّق دارد از طبع خويش فرمود تا بساختند و به جهت

( 1 ) - صحراها : W . ( 2 ) - باديد كند و بشناسد : P . ( 3 ) - مىشناسند : W . ( 4 ) - بركشيد : L . ، بركشد : T . - W . ; S . ( 5 ) - و چون بركشند همان بود : P . om . ( 6 ) - خويشتن : P . om . ( 7 ) - بود : W . ( 8 ) - مفرده : W . ( 9 ) - . . . از بسيارى كه تفحّص : P . ( 10 ) - علم : P . ( 11 ) - و صحرها : W . om . ( 12 ) - P . om . ( 13 ) - P . om . ( 14 ) - W . om . ( 15 ) - و برابر : P . , L . , W . ( 16 ) - كتبها : W . ( 17 ) - . . . و شرح : W . ( 18 ) - چنانچه : W .