تاريخ مبارك غازانى ( داستان غازان خان ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦٧

حكايت اوّل در فنون كمالات و علوم پادشاه اسلام « 13 » خلّد ملكه و دانستن او صناعات مختلفه را و وقوف بر اسرار آن « 14 » صنعتها « 15 »

در خلوتى با من بندهء ضعيف كه مؤلّف اين كتابم تقرير فرمود كه چند گناه آن باشد كه خداى تعالى آن را عفو نكند و از آن جمله معظم‌تر آن گناهيست كه كسى سر پيش بت بر زمين نهد چه قطعا آن را آمرزش نخواهد بود « 1 » مسكين مردم بجهل گرفتار شده كه پيش بت سر بر زمين مىنهند « 2 » و من نيز همچنين بودم ليكن حق‌تعالى روشنائى و دانش داد و از آن خلاص يافتم و به حضرت حقّ از آن گناه پاك شدم و بيان اين سخن آنست كه آدمى را هيچ‌چيز چنان بدوزخ « 3 » نبرد كه جهل بل كه جهل دوزخيست كه از آن بيرون نتوان آمد چگونه عقل اقتضا كند كه پيش جمادى سر بر زمين نهند « 4 » اين حركت نشان جهل محض است و ديگر آنكه در اصل انديشهء بت‌پرستان آن بوده كه شخصى كامل بود و درگذشت ما صورت او را جهت يادكار ساخته مىنهيم و استمداد همت آن بزرگ را ياد آورده به دو التجا مىكنيم و او را پرستش كرده سجده مىآريم و از آن غافل كه آن شخص در حال حيوة كه آنچه خلاصهء انسانست با آن بدن اصلى باهم بوده هرگز نخواسته و جائز نداشته كه كسى پيش او « 5 » سر به زمين نهد « 6 » تا تكبّرى

S . fol . 295 r .

و عجبى در نفس او بديد آيد پس چون عبادت و سجود جهت استمداد همت ازو التجا به دو مىكنند كجا نفس او ازين جماعت راضى باشد كه پيش شبه بدن او سر بر زمين نهند « 7 » و از « 8 » آنچه از نفس او طمع همت نيك دارند اگر تصوّر كنيم كه آن همت را اثرى هست يقين « 9 » همت بد و ناخشنودى باشد نه همت نيك و خشنودى ديگر آنكه مىبايد كه آدمى حقيقت داند و بلكه گر داند كه بدن را هيچ اعتبارى نيست تا دوستى بدن خود را « 10 » نيز فراموش كند و بداند كه آنچه از بدن مفارقت خواهد كرد خلاصهء آنست و بينديشد كه آنچه مفارقت مىكند چه چيزست و كجا مىرود و چگونه باقى و ثابت خواهد بود تا آن چيز و آن موضع و آن حالات تصور كند و درپى آن باشد كه آن را بداند و چون صورتى را

( 1 ) - نباشد : W . ؛ باشد : P . , L . ( 2 ) - نهد : W . ؛ كند : T . - P . : S . ( 3 ) - P . , L . om . ( 4 ) - نهد : T . - P . ; S . , W . ( 5 ) - بت : L . ( 6 ) - او را عادت خدمت و تواضع بوده و بدان واسطه بكمال رسيده و نقصان و : P . inserit - و او را عبادت و . . . نهند : L . ؛ دوزخ خود در آن دانسته كه پيش او سر بر زمين نهند ( 7 ) - نهد : W . ( 8 ) - از : P . add . ( 9 ) - W . om . ( 10 ) - خويش : P . , L .