تاريخ برمكيان ( فارسى ) — الصفحة ٢٣

مقدمه

« بر » به جاى « از » ، مانند : « چيزى از عجايب روزگار بر ما ديدى ؟ » ؛

- « نمودن » و « عرضه داشت نما » غالبا به جاى « كردن » به كار رفته است ، مانند :

« آمد و شد نمود » ، « خريد مىنمود » ، « عرضه داشت نما » ؛

- گاه صفت را با « ياء » براى افادهء مبالغه تركيب كرده است ، مانند : « بيشترى از اطبا از تداوى آن عاجز گشتند » ؛

- ادات پرسش را با « ياء » تركيب كرده و صفت نسبى ساخته است ، مانند : « از اينها در فضل هيچ كدامى نمىبينم » ؛

- در بسيارى مواضع ، به مناسبت ، فعل متعدى را باز متعدى كرده است ، مانند :

تعيين كنانيد ، دهانيد ؛

- حرف نفى در بعضى مواضع از فعل جدا شده است ، مانند : نه كرد ( نكرد ) ، نه آرد ( نيارد ) ؛

- از تركيب صفت با پسوند « انه » صفت نسبى ساخته است ، مانند : وزيرانه يعنى منسوب به دستگاه وزير ، در خور وزير ؛

- در مواضعى در جمله فارسى از مصادر عربى ، گاه در غير معناى رايج ، استفاده كرده است ، مانند : « چون برمك به حد بلاغت رسيد » ، « مدخل در پيش تخت پادشاه عظيم دشوار بود ؛ كه به ترتيب به معناى بلوغ و ورود به كار رفته است ؛

- چنانچه هميشه به جاى چنان كه به كار رفته است .

2 - لغات و تركيبات متن اخبار برمكيان نيز جالب توجه است و بعضى شيوا و بليغ و بلكه بديع است . از جمله مىتوان به اين لغات اشاره كرد :

- سر تابان به معناى شورشيان ، طاغيان .

- فراهمى به معناى التيام زخم ، بسته شدن .

- وزيرانه به معناى در خور وزير ، منسوب به وزير .

- شور كردن به معناى غوغا و فرياد كردن .

- چيده به معناى برگزيده ، دست‌چين شده .

- انگيز به معناى تحريك ، واداشتن به كارى .

- غصّه شدن به معناى اندوهناك شدن .

- غلط خوردن به معناى اشتباه كردن ، كار ناصواب كردن .

- بذل گفتن به معناى سخن پيش پا افتاده ، مزاح كردن .