تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٢

لشكركشى سنجر بماوراء النّهر

لشكركشى سنجر بماوراء النّهر

لشكركشى سنجر بماوراء النّهر

سابقا گفتيم كه سلطان ملكشاه پس از فتح سمرقند در سال 482 احمد خان خاقان آنجا را با خود باسيرى بايران برد و پس از چندى او را بامارت سابق برگرداند . احمد خان در ايّام اقامت در ايران بعقيدهء باطنيّه درآمد و چون بسمرقند برگشت علما و فقها بر او شوريدند و حكم قتل او را دادند و احمد خان در محرّم 488 كشته شد و پسر عمّش بر جاى او نشست .

در عهد سلطنت بركيارق امارت خانيّه در دست سه تن از افراد اين خاندان گشت و ايشان همواره سلطنت و رياست بركيارق را تصديق داشتند تا آنكه در ايّام سفر سنجر بمعيّت برادر خود ببغداد ( سال 495 ) قدر خان جبريل از نبودن سنجر استفاده كرد و بهمدستى يكى از امراى سنجر مصمّم تسخير خراسان شد مخصوصا چون سنجر در برگشتن بخراسان سخت مريض بود و بين بركيادق و محمّد نيز خصومت شدّت داشت باقدام به اين جسارت ورزيد . سنجر به زودى شفا يافت و ببلخ بجلوى قدر خان شتافت و امير يرغش را بدستگيرى قدر خان كه از راه غفلت سرگرم شكار شده بود مأمور كرد و يرغش او را دستگير ساخت و او بامر سنجر بقتل رسيد و سنجر خواهرزادهء خود محمّد تكين را كه از طرف پدر از خانيّه بود و از ترس قدر خان در مرو ميزيست با لقب ارسلان خان بخاقانى سمرقند گماشت و ماوراء النّهر مستقيما مطيع سنجر شد و يكى دوبار از جمله در سال 503 كه ارسلانخان گرفتار معارض شد سنجر به او يارى داد و دشمن او را دفع كرد و ارسلانخان تا قريب بيست سال از تاريخ انتصاب خود در ماوراء النّهر به صلح و صفا امارت ميكرد و سنجر از اين طرف آسوده‌خاطر بود فقط در سال 507 بسنجر خبر دادند كه ارسلانخان برعاياى خود ظلم مىكند و از اطاعت او سرپيچيده سنجر با لشكرى به قصد او حركت نمود امّا ارسلانخان از ترس بامير قماج كه در اين تاريخ بزرگترين امراى سنجرى بود متوسّل شد و خود نيز بدعوت سنجر بسلحل چپ جيحون آمد و در حالى كه سنجر بر ساحل راست شط بر اسب سوار بود زمين خدمت بوسيد و سنجر او را عفو نمود و بمقرّ امارت خود برگرداند .