تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى ) — الصفحة ٠.٢٨
قرارداد 1919
اولين كابينهء مشير الدوله
اولين كابينهء مشير الدوله
كابينهء مستوفى الممالك نتوانست مدت زيادى ادامه پيدا كند ، روز پنجشنبه 24 ربيع الثانى 1333 ( 11 مارس 1915 ) بنا به دستور شاه ، مؤتمن الملك از فراكسيون‌ها رأى تمايلشان را پرسيد ، عموما يعنى از 75 نفر عدهء حاضر ، 75 رأى بمشير الدوله دادند . ساعت 8 شب ، شاه ، مشير الدوله را خواسته مأمور تشكيل كابينه كرد . مشير الدوله مستقيما از دربار بديدن مستوفى الممالك رفت . سپس يكشنبه 27 ربيع الثانى 1333 ساعت 4 بعد از ظهر وزراء خود را معرفى كرد :
مشير الدوله رئيس الوزراء و وزير جنگ .
معاون الدوله وزير امور خارجه .
مستشار الدوله وزير امور داخله .
حكيم الملك وزير معارف .
ذكاء الملك وزير عدليه .
مشار السلطنه وزير ماليه .
نصر الملك وزير پست تلگراف و تجارت .
اولين مشكل دولت مسألهء دخالت روس و انگلستان از طرفى و توقعات آلمانها بود و درين ميان ميبايستى تكليف اختيارات مستشاران بلژيكى كه گمرك را در اختيار داشتند نيز تعيين شود .
اين كابينه تا دهم ارديبهشت 1294 ادامه پيدا كرد ولى قوامى نيافت و كار به عين الدوله سپرده شد .
در كابينه‌هاى سالهاى بعد نيز مشير الدوله سمت‌هايى داشت ، در كابينهء علاء السلطنه كه از 15 خرداد 1294 ( شعبان 1335 ) تا آبان 1296 ادامه يافت مشير الدوله وزير جنگ بود ، همچنين در كابينهء عين الدوله ( از آبان تا دى 1296 ) وزارت جنگ را داشت . در كابينهء بعدى مستوفى الممالك كه از 4 دى 1296 تا اردىبهشت 1297 ادامه يافت باز او وزير جنگ بود .
اين ايام بحرانىترين روزهاى تاريخ ايران است كه سياست خارجى و وضع آشفتهء داخلى موجبات فراهم آمدن كودتاى 1299 را فراهم ميكرد يك توجه بعمر كوتاه دولتها كه بسيار مستعجل بودند مىرساند كه اداره و نظم و نسق امور از هم پاشيده است و متأسفانه احمد شاه نيز كه خود بسن كفايت رسيده بود و ديگر نايب السلطنه‌اى نداشت از عهدهء جبران اين شكستگى برنميآمد .
قرارداد 1919
قرارداد 1919
كابينهء وثوق الدوله صفحهء تاريخ ايران را ورق زد . وثوق الدوله نخست وزير شاعر معروف ايران كه خود ميگفت :
با عقل مجرد نبرى راه به مقصود * اينجاست كه ديوانگيى نيز ببايد
يك ديوانگى سياسى كرد و دست به عقد قراردادى زد با انگلستان كه گفتگوى فراوان در ايران پديد آورد . كابينهء وثوق الدوله بعد از سقوط اجبارى كابينهء صمصام السلطنه در ماه مرداد 1297 ( شوال 1336 ) روى كار آمد و دو سال دوام كرد و قرارداد 1919