سفرنامه رضا قلى ميرزا نايب الاياله ( نوه فتحعلى شاه ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٠٦

تابلوى نقاشى عكس شاهزادگان

ميداد ؛ اما صورتهاى منفرد هير

Hare

و بورك

Burke

بيشتر باعث تعجب آنها بود زيرا طبيعىتر بودند . از ديدن مجسمه زيباى

Marry Queeny of Scots

و طفل خوابيده و چند مجسمه ديگر خيلى لذت بردند ولى آنچه تعجب آنها را بسرحد كمال رسانيد مجسمه خود مادام توسو بود كه با عينك روى دماغش كنار يك مجسمه خوابيده ايستاده بود . شاهزادگان ابتدا متوجه مجسمه خوابيده كه خانمى بود نشدند و مجسمه مادام توسو را كه ديدند خيال كردند كه او هم تماشاچى و جاندار است ولى والى كه ديد مجسمه به كلى بىحركت است متوجه اشتباهش شد و با دقت بيشتر مجسمه را برانداز كرده فرياد كشيد : اللّه اكبر ، اللّه اكبر ، اينهم جان ندارد !

موقعى كه ميخواستيم نمايشگاه را ترك كنيم والى گفت : « چه خوب است داداش را گول بزنيم . امشب قبل از رفتن به قصر شاهزاده خانم ويكتوريا اول خواهيم آمد اينجا و به داداش خواهيم گفت كه اينجا دربار وليعهد است و اللّه بمرگ تو باور خواهد كرد . بگذار اين كار را بكنيم . تو هم نخند و خودت را نگاه دار و خواهى ديد شوخى ما چقدر خواهد گرفت » من قول دادم چيزى نگويم و بعد رفتيم به ديوراما كه والى هم آن را تماشا كند .

شب را من با شاهزادگان شام خوردم كه بتوانم به موقع آنها را به قصر شاهزاده خانم وليعهد هدايت كنم دو شاهزاده جوانتر دلواپس بودند كه شوخى خواهد گرفت يا نه .

- ولى جد و جهد ناميدانه‌اش به جائى نرسيد و در دوم نوامبر 1918 جمهورى اتريش اعلام گرديد و وى ناچار به سويس رفت و در اكثر 1921 براى اينكه لا اقل تاج و تخت هنگرى را بازيابد به بوداپست رفت كه كودتا بكند اما مخالفت هارتى ( Horthy ) موجب آن شد كه او زندانى شد ناچار به جزيره مادر متعلق به دولت پرتقال واقع در اقيانوس اطلس و غرب مراكش رفت و در آنجا در وضعى نزديك به فقر و فاقه مرد . وى ازدواج با شاهزاده خانم زيتادلورين پارم Zita de Bourbon - Parme داراى 8 فرزند بود كه ارشد آنها به نام ارشيدوك اتن Otton مدعى تاج و تخت اتريش شد . دوك دريشمات ( Duc de Reichstadt ) فرزند ناپلئون اول و نوه دخترى فرانسوى دوم امپراطور اتريش كه نام حقيقيش فرانسوا شارل ژرف بناپارت ناپلئون دوم بود و در سال 1811 م در قصر تويلرى متولد شد . مادرش مارى لويز ارشيدوسش دختر فرانسوى دوم امپراطور بود و بمحض تولد ، پادشاه رم اعلام شد و پس از استعفاى دوم ناپلئون اول ( 23 ژؤن 1815 ) مجلسين فرانسه او را امپراطور شناختند . اما انگليسها و روسها و متحدينشان امپراطور بودن او را برسميت نشناخته و با مادرش نزد پدر بزرگش فرستادند و از قصر Schoenbrunn تحت‌نظر و تقريبا به حال زندانى زندگى ميكرد و در سال 1832 جوانمرگ شد . طرفداران بناپارت در فرانسه چندين بار براى استخلاص او و بردنش به پاريس و سلطنت رساندش جنگ كردند ولى موفق نشدند .