سفرنامه رضا قلى ميرزا نايب الاياله ( نوه فتحعلى شاه ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٠٣
تماشاى ديوراما
خمودى ميگذراندند . شاهزاده ارشد بلافاصله بعد از صرف صبحانه به اطاق خودش ميرفت و والى هم به رخت‌خواب خودش . فقط تيمور در اطاق پذيرائى ميماند و خودش را به نحوى مشغول ميكرد . گاهى نقاشى ميكرد و يا با مستخدمه‌ها لاس ميزد . ولى دلپذيرترين تفريحش رفتن به مغازه اسلحه‌فروشى بود . امروز كه نهم جولاى بود براى بردن آنها به تماشاى ديوراما « 1 » به هتل رفتم . والى خواب بود . شاهزاده ارشد هم مشغول مطالعه طرح و نقشه‌اى براى خريد پمپ آب براى نجف اشرف بود . تيمور هم خودش را براى رفتن به مغازه اسلحه‌فروشى آماده ميكرد . من تا مغازه او را همراهى كردم . قريب يك ساعت با تفنگ‌ها و طپانچه‌ها و شمشيرها ور ميرفت و از ديدن آنهمه اسلحه خوشحال و مسرور بود .
بالاخره با اشكال او را از مغازه بيرون كشيدم و عازم ديوراما شديم . موقعى آنجا رسيديم كه منظره كليساى سانتاكرسس « 2 » را در نيمه‌شب نمايش ميدادند . لژى كه گرفته بوديم بقدرى تاريك بود كه به زحمت توانستيم صندلى براى نشستن پيدا كنيم . عاقبت چشمها به تاريكى عادت كرد و شاهزاده توانست منظره را تماشا كند . بعد زنگى زدند و منظره ناپديد شد . بعد دوباره پرده بالا رفت و دره سارنين « 3 » را كه از برف پوشيده شده با دهكده الاينا « 4 » كه در سكوت ماهتاب نيمه‌شب خوابيده بود نشان ميداد و حقيقة منظره به نحو تعجب‌آورى طبيعى و عالى بود بعد توفانى برخاست و باد با شدت ميوزيد و صدا ميكرد بعد صداى ريزش بهمن شنيده شد . سپس صبح شد و دهكده را كه در اثر بهمن و طوفان منهدم شده بود نشان ميداد . شاهزاده فوق العاده تعجب كرده و مىگفت : شما گفتيد تماشاى كوچكى بيش نيست و حال آنكه تا به حال من نمايشى به اين درجه عالى و حيرت‌آور نديده بودم .
آفرين ، آفرين . اين نقاشى نبود و حقيقت بود .
از ديوراما كه بيرون آمديم خواستم قسمت باصفاى اطراف لندن را به شاهزاده
( 1 ) - Diorama چند سرى از تابلوهاى نقاشى كه در اطاق تاريكى قرار ميدهند و بعد نور و روشنائى را به نحوى روى آنها منعكس ميكنند كه منظره حقيقى و طبيعى شب و روز ، ابر و برف ايجاد مىشود . اين اختراع را يك آرتيست فرانسوى به نام Dagerre در سال 1822 ميلادى كرد و براى اولين‌بار در سال 1823 در لندن نمايش داده شد . 1788 م تولد در كرمى Cormeilly 1851 م درگذشت . ( 2 ) - Santa Croces ( 3 ) - Sarnin ( 4 ) - Alagna