سفرنامه رضا قلى ميرزا نايب الاياله ( نوه فتحعلى شاه ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٠٦
تجزيهء امپراطورى عثمانى
است و هر پرسى معادل ده تومان ايران است . قشون حاضر السلاح مواجب‌بگير
درآمد و سپاه عثمانى
عبارت است از يكصد و بيست هزار پياده‌نظام و سى هزار سواره‌نظام كه بعضى از آنها در پاىتخت و بقيه در قسمتهاى مختلف امپراطورى هستند . توپخانه داراى يكصد و پنجاه عراده توپ است و قسمتى از قشون تحت نظر صاحب‌منصبان فرانسوى تعليم ميگيرند و قسمتى نيز به سبك روسها ، و سواره‌نظام اينها نيز به سبك جديد ميباشند و سوارهاى چريك سابق از بين رفته است . اعليحضرت سلطان بسيار عشق و علاقه به بنياد و بناهاى جديد دارند و قصرهاى زيبا و عالى در قسطنطنيه بنا نهاده‌اند از جمله قصرى است كه آن را در ساحل اروپائى به سفر ساخته‌اند كه چشم كسى تا به حال چنين بنائى نديده و هيچ‌كس نشنيده
قصرهاى تازه
كه تا به حال قصرى به اين زيبائى ساخته شده باشد . بنا در هفت سال قبل شروع شده و چهار سال ديگر كار دارد كه تمام شود . اين قصر بهشتى است كه نام آن « كاراگان‌سراى » « 1 » مىباشد و حقيقة بقدرى عالى است كه به وصف درنمىآيد .
تمام وزراء و پادشاهان و بزرگان اين مملكت قصورى در كنار به سفر دارند و تابستان را در آنجا بسر مىبرند و در موقع طاعون هم در آنجا زندگى ميكنند .
سواحل به سفر از حيث طراوت و زيبائى در دنيا نظير ندارد .
قسطنطنيه كه آن را استانبول نيز مىنامند هميشه دوچار دو نوع طاعون است . يكى ناخوشى طاعون و ديگرى آتش‌سوزى و اين دو چون دو عفريت
دو بلاى بزرگ
مهيبى بشدت و سختى مانع ترقى اين شهر است . اين سواد اعظم بهترين نقطهء روى زمين است اما مردمانش به خوشبختى مردمان اروپا نيستند و علتش همين دو بليه است كه مذكور شد . ناخوشى به عقيدهء اطباى اروپائى بواسطهء حرارت زياد خون است و بطور كلى خطرات آن در هواى سرد كمتر است . اين ناخوشى به انسان و حيوان هردو سرايت مىكند و در غذاهاى نپخته ، البسه
( 1 ) - Charagan Serai . ف . در رموز السياحه « چراغان سراى » .