سفرنامه رضا قلى ميرزا نايب الاياله ( نوه فتحعلى شاه ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٠١
وصف مسجد ايا صوفيا
فرمانروايى ميكردند و احكام آنها تا نقاط بسيار دور شرق نافذ و مطاع بود .
در سال 1453 بعد از مسيح سلطان محمد فاتح آنجا را فتح كرد و از آن به بعد در تملك سلاطين آل عثمان درآمد و مقر آنها گرديد و با تصرف پايتخت مستملكات امپراطورى نيز تسليم سلطان فاتح شدند .
قسطنطنيه روى هفت كوه به شكل مثلثى ساخته شده و بين دو تنگهء طويل بحر اسود و درياى « مارمارا » يا « ماكمس » « 1 » واقع است . هر كدام از اين تنگه‌ها بيست ميل طول دارد و بندر اسلامبول به اندازهء جاى دادن 12000 كشتى وسعت دارد . منظرهء خارجى اين بندر بسيار زيبا و عالى است اما كوچه‌هاى داخل شهر خيلى تنگ و بيشتر خانهايش از چوب ساخته شده و در معرض
خطر حريق در اسلامبول
خطر آتش‌سوزى مىباشد . چنان كه غالبا اتفاق ميافتد كه حريق روى ميدهد و در يك لحظه آن خانه‌هاى چندطبقه با تمام اشياء درونش مبدل به تلى از خاكستر مىشود .
تركها اين حادثه را « يگين » « 2 » مىگويند و براى همين خطر است كه هر كدام از وزراء يا پاشاها در خانه‌اش منارهء بلندى ساخته و دائما شخصى در آنجا كشيك مىدهد و مراقب است كه بمحض اينكه آتش‌سوزى واقع شد پاشاها را مطلع ساخته و بوسيلهء خدام و مستخدمين آتش را خاموش مىسازند . بدبختى كه خانه‌اش آتش ميگيرد و ممكن است يك مليون دارائى داشته در ظرف يك روز بطورى از هستى ساقط مىشود كه بايد دست تكدى و سؤال دراز كند و حقيقة اين موضوع يك طاعون دهشتناكى براى اين شهر است .
وصف مسجد ايا صوفيا
وصف مسجد ايا صوفيا
غالب بناهاى قديمى و معروف قسطنطنيه باستثناى مسجد « اياصوفى » « 3 » كه
( 1 ) - Macmais ( 2 ) - Yaghin . ف . در رموز السياحه « يان غين » . ( 3 ) - Agra Sophia . ف .