راحة الصدور و آية السرور در تاريخ آل سلجوق ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٥

السّلطان ركن الدّنيا و الدّين ارسلان بن طغرل بن محمّد قسيم امير المؤمنين

اگر كار بنديذ پند مرا * سخن گفتن سوذمند مرا

ز شاهان داننده يابيذ گنج * كسى را نديذم ز دانش برنج

سلطان و اتابك و امرا بر عقب ايشان برى آمذند ، اينانج سوى گرگان شذ كه جاى صلح نگذاشته بوذ ، و سلطان آن زمستان برى مقام كرد و بفصل بهار در سنهء ثلث و ستّين [ و خمس ماية ] بنعل بندان آمذ بنزديك مشهد و اتابك بآذربيجان رفت ، و در زمستان اين سال بساوه آمذ و عمر على بار به حكم احكام قلعه و ايالت رى باذ طغيان بذو راه برد و هوس

f . 119 b

عصيان در سر گرفت و در امضاى امثلهء اتابكى تهاون مىكرد و محالات مىگفت ، حكمت : لا تحاجّ سلطانك و لا تلاجّ اخوانك فمن حاجّ سلطانه قهر و من لاجّ اخوانه هجر « 1 » ، شعر :

هرك با شاه حجّت آغازذ * يا لجاج براذر اندازذ

قهر و خذلان براى خوذ طلبذ * هجر و حرمان نصيب خوذ سازذ

سلطان عالم بنوعى كه او بذان مغرور شذ او را بفريفت و به حضرت خواند ، چون بساوه رسيذ روز ديگر در حضرت سلطان بسراى ديلمان خلوت ساخت در كوشك كه بسلطان معروفست ، مثل : اذا قلّت العقول كثرت الفضول « 2 » ، شعر « 3 »

دل و مغز مردم دو مير تن‌اند * دگر آلت تن ورا جوشن‌اند « 4 »

چو مغز و دل مردم آلوذه شذ * بنوميذى آن راى پالوذه شذ

بذان تن در آلوذه گردذ روان * سپه چون بوذ شاذ بىپهلوان

چو روشن نباشذش بپراگنذ * تن بىروان را به خاك افگنذ

سلطان او را و معين ساوى را كه مستوفى بوذ هم در آن كوشك بفرموذ گرفتن ، و چون هردو را موقوف كردند بنه و خزانه و خيل خانه بغارتيذند و استيفا بخواجه عزيز الدّين داذند و او در آن وقت نايب بوذ ، و

( 1 ) فق f . 11 b ( 2 ) ايضا f . 4 b ( 3 ) شه ص 1456 س 2 - 5 ( 4 ) شه : دل و مغز مردم دو شاه تن‌اند * دگر آلت از تن سپاه تن‌اند