سفرنامه كلات ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٠

فصل چهاردهم وقايع عمده متفرقه كه در زمان توقف ما در كلات واقع شده

در عشق‌آباد متوقف بود وكالت روزنامه ادب ما را قبول كرده وقايع نگارى هم براى اداره ميكرد مدرسه و مكتبى هم آنجا براى ايرانيان تأسيس كرده بود ، مجملا ميرزا فرج اللّه خان آدم بدى نيست لهذا از حرفهاى ما متأثر شده ، جواب داد كه خودم هم راضى نيستم ضرر به مسلمانان بزنم ؛ ولى چه كنم كه مفتشين سرحدى بمركز راپورت داده‌اند و مرا از مركز مأمور رسيدگى و گرفتن جريمه نموده‌اند بنابراين ناچارم به مأموريت خودم عمل كنم .

گفتم : بسيار خوب ، ولى از خود شما سؤال ميكنم ، آيا راهى بنظرتان ميرسد كه ممكن شود قدرى همراهى با اين رعاياى بدبخت بكنيم يا خير ؟

جواب داد : بلى رؤساى گمرك از حكام سرحدى خيلى ملاحظه دارند اگر حاكم شخصا از رئيس گمرك مركزى استدعاى تخفيفى درباره آنها بكند قطعا رئيس قبول مىكند و من هم با آنكه بخودم ضرر ميرسد براى رضاى خاطر شريف شما حاضرم كه همراهى كنم .

بنده از آنجا برخاسته نزد حاكم رفتم و از او پرسيدم ، در باره اين كدخدايان چه اراده داريد ؟

جواب داد : من كارى ندارم ولى چاره غير از گرفتن وجه غرامت و جريمانه ندارم .

گفتم : آيا كدخدايان مايل به دادن هستند ؟

جواب داد : مسلم است ميل ندارند ولى چاره چيست ، البته بايد بدهند .

گفتم : آيا ممكن است شما در اين كار بدستور العمل من رفتار كنيد و مبلغ دويست تومان هم فايده ببريد ؟ كدخدايان را هم از خودتان راضى كنيد به اين معنى كه مبلغى هم به آنها تخفيف بدهيد :

جواب داد ، اگر اطاعت فرمايشات شما ضرر هم داشته باشد حاضرم چه جاى