تاريخ انحطاط مجلس ( فارسى ) — الصفحة ٩٦

دفاتر ماليه ايران

مشترى تازه را بجاى صاحب حقوق اولى كه اينك مرده است ثبت ميكرد و هرگاه چنين محلى پيدا نميكرد در دفتر خود جزو خرج مينوشت و اگر كه محلى پيدا ميشد فورا حكمى صادر ميكرد كه مستمرى فلان آدم را از كرمان باصفهان يا از شيراز بخراسان تبديل نمايند و براى آنكه خوانندگان زياد متعجب نشوند مجبوريم وضع دفاتر ماليه ايران را هم بنويسيم تا بدانند چگونه ممكن است مستوفى هر شهرى در آن دفاتر تغييراتى بميل و اراده خودش بدهد .

دفاتر ماليه ايران

دفاتر ماليه ايران

دفاتر ماليه ايران عبارت است از چندين ورقه كوچك كه هريك ورقه به اندازه هشت يك ورق كاغذ متعارفى است كه آنها را پهلوى هم ميگذارند ، بدون اينكه شيرازه داشته باشد يا بهم ديگر اتصال و ارتباط داشته باشد ، بلكه نمره و عدد هم ندارند كه اقلا مرتب شود و هريك از آن كاغذها را منفردا فرد ميگويند و مجموع آنها را كتابچه جمع و خرج يا دفتر محاسبه فلان ولايت ميخوانند و رسم اين است كه مستوفى هر شهرى جمع و خرج آن شهر را شعبه شعبه در يكى از آن دفاتر مينويسند . اما نسبت بجمع ابدا در پاىتخت جزو جمع صحيحى ندارند .

مثلا در كتابچه جمع كرمان همينقدر نوشته شده است مجموع ماليات كرمان سيصد و شصت هزار تومان و جزو آن را بطور ابهام و اجمال معين مىكند ، كه رفسنجان دوازده هزار تومان ، سيرجان بيست هزار تومان ، بم و نرماشير چهل هزار تومان ، بلوچستان بيست و پنج هزار تومان ، زرند بيست هزار تومان ، زنجان سى هزار تومان ، گرمسير ده هزار تومان ، و هكذا تا برسد سيصد هزار تومان ، بعد از آن مينويسد تفاوت عمل شصت هزار تومان و ابدا نميدانند هر بلوكى مشتمل بر چند قصبه و هر قصبه شامل چند مزرعه و هر مزرعه بچه اسم خوانده مىشود و اصل مالياتش چند است و تفاوت عملش چه‌قدر . بلى جزو جمع