تجارب الأمم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢
نسخه‌هاى خطى متن عربى تجارب الامم
جلد رحلى بزرگ و در 1014 صفحه . آغاز و انجام آن با آغاز بخش نخست و پايان بخش ششم نسخهء اياصوفيا برابر است . نام كتاب محمود طباطبايى اردستانى است . تاريخ استنساخ 1294 قمرى . خوش خط ولى پر غلط است . علاوه بر بياض كه در آغاز آن بسيار است ، سراسر نسخه آكنده از تصحيف و اشتباه است . اين نسخه به تنهايى قابل اعتماد نيست .
3 . نسخهء ناقص ملك . به شمارهء 4324 . تعداد برگ 231 ( 462 ص ) قطع وزيرى ، نام كاتب محمد بن داود حسينى مشهدى . تاريخ استنساخ 1307 قمرى . آغاز : « و دخلت سنة احدى و مائة . . . » پايان : « فلم يؤثر شيئا فلما نظر . . . تمت . . . » اين نسخه حوادث سال 101 تا 256 هجرى را در بر مىگيرد . ظاهرا مجلد ميانى دورهء سه جلدى تجارب الامم است كه مجلد اول و سوم آن مفقود است .
4 . نسخهء ناقص آستانقدس . ( به شماره 4090 ) ، دانشگاه تهران ، مركزى ، ميكروفيلم شمارهء 1638 و عكس شمارهء 3 / 6188 ( سه بخش ) ، 257 برگ ، 514 صفحه ( جمع سه بخش ) - آغاز و پايان آن برابر با نسخه ناقص ملك است . تاريخ كتابت 1297 . اين نسخه نيز مجلد ميانى دورهء سه جلدى تجارب الامم است .
5 . نسخهء پاريس . ( 1
Shefer , A . B
. 5838 ،
Paris , Bibl . Nat . , Arab
) . نسخه‌اى است ناقص مشتمل بر حوادث 249 تا 315 هجرى . ( كايتانى ، مقدمه
Xlll
) .
6 : بادليان . ( 804 .
Uril , No
؛ 357 ،
Marsh
) اين نسخه نيز ناقص است و فقط حوادث 340 تا 365 هجرى را در بر مىگيرد .
7 . آمستردام . ( 107 ،
Cat . deJong
) مشتمل بر حوادث سالهاى 196 تا 251 هجرى .
( كايتانى ، مقدمه
Xlll
) . در آغاز بيش از دو سطر بياض دارد و سپس چنين است : « أمر العراة باتخاذ تراس من البوارى و بالرمى بالمقاليع و محمد قد أقبل على اللهو و الشرب و وكّل الأمر كلّه إلى محمد بن عيسى بن نهيك . . . » و در پايان : « و يتلوه فى الجزء السادس : ذكر رأى اشير به عليه صواب و الحمد لله رب العالمين و صلواته على محمد النبىّ و آله الطاهرين و سلّم . » دوخويه (
deGoeye
) اين نسخه را در ( 71 - 1869 ميلادى ) با ترجمه لاتينى و يك مقدمه زير عنوان
FragmentaHi storicorumArabam
منتشر كرد و بعدها در بغداد ( المثنى ، بدون تاريخ ) با حذف ترجمه لاتينى افست شد زير عنوان :
« العيون و الحدائق لمؤلف مجهول ( من خلافة الوليد بن عبد الملك إلى خلافة المعتصم )