تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى ( فارسى ) — الصفحة ٢٤١

يادداشتها و اضافات بر تاريخ ادبى ايران از سنايى تا سعدى نوشتهء غلام حسين صدرى افشار

از سر دل سوزگى فاخته آمد به من * داد مرا از سخن شربت انده گسار

گفت : نگويى كه چيست با تو دلارام را ؟ * گفتم : عهدست . گفت : نيست به عهد استوار

گفت : فراوان غم است نامزد عشق تو * گفتم : چندست ؟ گفت : عشق و غمى بىشمار .

پيش شكوفه شدم ، ريختن آغاز كرد * گفتم : اين چيست ؟ گفت : قاعدهء روزگار

ياسمن اندر عرق راند بر آهنگ او * گفتم : مشتاب ، گفت : قافله بربست بار

سبزه ميان سرشك موج نماينده بود * گفتم : درياست ؟ گفت : چون غم تو بىكنار

لاله پديدار شد ، رنگ قبا چون عقيق * گفتم : چونست ؟ گفت : سوختهء روزگار

بلبل رنگين سخن راند بر آهنگ او * گفتم : مقصود ؟ گفت : يافتن غمگسار

و اين شكوائيه :

زانگه كه در تصرف اين سبز گلشنم * در كام اژدهاى . نيازست مسكنم

در حلق همچو حلقهء دامى شود مرا * هر رشته‌يى كه از پى صيدى در افكنم .

محتاج نان و آب نيم از براى آنك * غم جاى نان و آب گرفتنست در تنم

آزادى آرزوست مرا دير سالهاست * تا كى به بندگى ؟ نه كم از سرو و سوسنم

اى دست روزگار ، گه آزمون من * شمشير كن ز لعل ، كه پاكيزه آهنم

سنگ سخن بلندتر انداختم به خشم * تا آبگينه خانهء افلاك بشكنم

گفتى ، مگوى هرچه توان گفت ، زينهار * بحرم ، شگفت نيست اگر موج مىزنم

چون زنگ خورده آينه‌يى گشته‌ام ز غم * بىصيقل سخن نتوان يافت روشنم

عمريست تا رياضت من مىدهد فلك * كورى او هنوز نوآموز توسنم

باز سپيد دانشم و در همه جهان * جز آستان شاه نباشد نشيمنم

و اين نيز نمونه‌يى از غزليات اوست :

ره مىبريم و ديده به رهبر نمىرسد * كان مىكنيم و تيشه به گوهر نمىرسد

با نامهء هدايت تو در طريق عشق * پيك سخن به منزل باور نمىرسد

از شور موج عشق تو در بحر آرزو * كشتى انتظار به معبر نمىرسد

در بخششى كه بر در حكم تو كرده‌اند * آن را كه سر عشق رسد ، سر نمىرسد

گيريم بر در تو گريبان خويشتن * چون دستمان به دامن داور نمىرسد

شادروان استاد سعيد نفيسى به نقل از خلاصة الاشعار گويد كه اصل عمادى از غزنين بوده و در جوانى به رى افتاده و در آنجا تأهل و توطن اختيار كرده است . نسبت او به شهريارى با اين گفته و اينكه او مداح فرامرز بوده بعيد به نظر مىرسد . احتمال