تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٩

يادداشتها و اضافات بر تاريخ ادبى ايران از سنايى تا سعدى نوشتهء غلام حسين صدرى افشار

اهل هرى مرا نشناسند بر يقين * تا رحلتى نباشد زين منزل فنا

مقدار آفتاب ندانند مردمان * تا نور او نگردد از چشمها جدا

اندر حضر نباشد آزاده را خطر * كاندر حجر نباشد ياقوت را بها

و اين نمونه‌يى از غزلهاى دلكش اوست :

اى از بنفشه ساخته بر گل مثالها * بر آفتاب كرده ز عنبر هلالها

باشد دلم چو حلقهء سيم از غمان تو * تا حلقه‌هاى زلف تو ماند به دالها

ياقوت تو ز معجزه دارد دليلها * هاروت تو ز شعوذه دارد مثالها

گه ساحران ز چشم تو سازند سحرها * گه دلبران ز روى تو آرند فالها

هر روز بامداد ز بهر مرا نهى * از مشك سوده بر سمن تازه خالها

نارد به عاشقى و به خوبى چو ما دو تن * گردون به عمرها و زمانه به سالها

ص 42 - سوزنى نسفى نامش احتمالا شمس الدين ابو بكر محمد بن مسعود و مدت حياتش ميان سالهاى 484 - 569 ق بوده است . قطعاتش شباهت بسيار به - آثار انورى دارد و مانند او در كديه را باز گذاشته است . با اين تفاوت كه پختگى و زيبايى كلام انورى را ندارد و از خود بزرگ بينى و غرور او نيز بىبهره است . او صريح و بىهيچ احساس شرمسارى مىگويد :

حرام‌زاده سر و شوخ چشم و قلاشم * فساد پيشه و محراب كوبم و دكاك

به كوى شوخى و بيشرمى و بد انديشى * اگر بدانى من نيك چستم و چالاك

يا اعتراف مىكند كه :

من شعرهاى بىمزه گويم ، گران به وزن * او تازى غريب بيان كالجدار در

آواز شعر كركر من هركه بشنود * گوشش شود ز بانگ من زشتكار كر

تقريبا همهء اشعار جدى او يا در مدح است ، يا تقاضا ، جز غزلهايش كه 28 غزل بيش نيست و هيچكدام چنگى به دل نمىزند . دربارهء هزلياتش نيز - كه تنها مايهء شهرت اوست - استاد براون حق سخن را ادا كرده است . ديوان سوزنى يك بار در سال 1335 ش و مجلد اول آن بار ديگر در سال 1344 ش به تصحيح ناصر الدين