تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى ( فارسى ) — الصفحة ١٩٥
تاريخ وفات عطار
چيز با ارزشى نيست كه به خاطر آن خود را با ناصر خسرو مقايسه مىكند كه براى آنكه روى شوم بدخواهان نبيند از دنيا كناره جسته و « چون لعل خود را در بدخشان پنهان كرده است » .
تاريخ وفات عطار
تاريخ وفات عطار
دربارهء مرگ عطار در ميان تذكره نويسان اختلاف خارق العاده‌يى وجود دارد .
درحالى كه قاضى نور اللَّه شوشترى مرگ او را در 589 ق ( - 1193 م ) ذكر مىكند ، و فهرست قديمى نسخ خطى موزهء بريتانيا ( ص 84 ) در 597 ق ( - 1200 - 1201 م ) ، دولتشاه ( نگاه كنيد به ص 192 از چاپ اينجانب ) تاريخ 602 ق ( - 1205 - 6 م ) را به عنوان يكى ديگر از اين تاريخها مىآورد . حال آنكه اين تاريخ با داستانى كه او در صفحهء بعد دربارهء مرگ عطار به دست مغول در اثناى تسخير نيشابور در 627 ق ( - 1229 - 30 م ) ذكر مىكند منافات كامل دارد . دولتشاه تاريخ ديگرى هم مىدهد ، 619 ق ( - 1222 م ) كه عيناً تاريخيست كه تقى الدين كاشى داده ، حال آنكه حاجى خليفه و امين احمد رازى هردو تاريخ 619 و 627 را ذكر مىكنند . به نظر مىرسد كه اين تاريخ اخير مقبولتر است و هشت مرجع ( غالباً بالنسبه جديد ) هوادار آن است « * » حال آنكه تاريخ باز هم متأخرى ، يعنى 632 ق ( - 1234 - 35 م ) نيز به وسيلهء حاجى خليفه ذكر شده است .
بنابراين ملاحظه مىشود كه اختلاف ميان تاريخهاى اقدم و اخير كه براى مرگ عطار ياد شده كمتر از چهل و سه سال قمرى نيست و به كار تذكره نويسان اخير هيچ اعتمادى نمىتوان داشت . براى مطمئن‌ترين سند بايد به شواهد موجود در آثار خود شاعر متكى باشيم . اين كار ما را قادر مىسازد تاريخ وفات او را درهر حال در محدوده‌يى تنگتر قرار دهيم . گرچه به سختى مىتوان باور كرد ، همچنانكه برخى تذكره نويسان خاطر نشان كرده‌اند ، عطار تا صد و چهار ده سالگى زندگى كرده باشد ،
( * ) گرچه همهء اينها همچنانكه ميرزا محمد خاطر نشان مىكند ، اطلاعات خود را از يك مأخذ گرفته‌اند ، يعنى از نفحات الانس جامى .