تاريخ ادبيات ايران از فردوسى تا سعدى ( فارسى ) — الصفحة ١٨١
مجد الدين بغدادى
ما از آن محتشمانيم كه ساغر گيرند * نه از آن مفلسكان كان بز لاغر گيرند
به يكى دست مى خالص ايمان نوشند * به يكى دست دگر پرچم كافر گيرند
و كان شهادتة قدس اللّه روحه شهور سنه ثمان و عشره و ستمائه . حضرت شيخ را مريدان بسيار بوده‌اند ، اما چندى از ايشان يگانهء جهان و مقتداى زمان ، چون شيخ مجد الدين بغدادى و شيخ سعد الدين حموى و بابا كمال جندى و شيخ رضى الدين على لالا و شيخ سيف الدين باخرزى و شيخ نجم الدين رازى و شيخ جمال الدين گيلى . و بعضى گفته‌اند كه مولانا بهاء الدين ولد والد مولانا جلال الدين رومى نيز از ايشان بوده است » .
از آثار شيخ نجم الدين كبرى دست‌كم دوتا در موزهء بريتانيا موجود است .
يكى جزوه‌ييست به عربى فقط در دو يا سه صفحه در موضوع عبارت معروف صوفيه « ان الطرق الى اللّه بعدد انفاس خلايقه » ( راهها به سوى خداوند به شمارهء آفريدگان اوست ) . و ديگرى رساله‌يى فارسى به نام صفة الآداب كه در آن از سلوك مريد گفتگو مىكند . همچنانكه ميرزا محمد در مقدمه‌اش بر تذكرة الاولياى چاپ نيكلسن ( ج 1 ، ص 17 ) اشاره كرده ، فريد الدين عطار شاعر بزرگ صوفى در مظهر العجائب بارها از نجم الدين كبرى با تجليل فراوان ياد مىكند ، و به گفتهء نفحات جامى ( ص 697 ) او خود از شاگردان مجد الدين بغدادى بوده است ، كه بدين مناسبت مىتوان كلمه‌يى دربارهء او بازگفت .
مجد الدين بغدادى
مجد الدين بغدادى
شيخ ابو سعيد مجد الدين شرف بن مؤيد بن ابى الفتح بغدادى به گفتهء جامى در آغاز به عنوان طبيب براى ملازمت خوارزمشاه به خوارزم آمد ، گرچه از ملاحظهء مراجع ديگر اين مطلب بسيار مشكوك به نظر مىرسد . در هر صورت او خود را در سلك شاگردان نجم الدين كبرى درآورد ، ولى معلوم مىشود كه به تدريج خود را برتر از استاد نمايان ساخت ، چندانكه روزى گفت :
« ما بيضهء بط بوديم بر كنار دريا ، و شيخ نجم الدين مرغى بود . بال تربيت بر سر ما فرود آورد تا از بيضه بيرون آمديم . چون ما بچهء بط بوديم در دريا رفتيم و شيخ بر كنار بماند . » شيخ نجم الدين آن را دانست . بر زبانش گذشت كه « در دريامير » . شيخ مجد الدين شنيد ،