تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٣

مترجمان آثار فارسى به عربى در قرنهاى نخستين اسلامى

كتابهاى ديگرى كه تاكنون ذكرشان رفته هنوز به فارسى ترجمه نشده ازاين‌رو براى اين‌كه خوانندهء اين كتاب را آگاهى مختصرى از مطالب آن حاصل آيد از اين نقد و بررسى تنها به همين بخش از آن‌كه به اين رساله باز مىگشت اكتفا شد .

و اين توضيح هم دربارهء آن اضافه شود كه چون در اين بخش از كتاب « الادب الفارسى . . . » گفتارى هم با عنوان « نقل الآداب الفارسية الى العربيّة فى القرون الاسلامية الاولى » آمده بود ، اين نقد و بررسى كه در زير مىآيد مربوط به هر دو گفتار است :

« . . . فصل ديگرى از اين كتاب كه موضوع آن نقل و ترجمهء ادبيّات فارسى در قرنهاى نخستين اسلامى است از اهمّيّت خاصّى برخوردار است . زيرا اين موضوع از مهمترين رويدادها در تاريخ برخورد فرهنگها و تمدّنها است . و اين درخور توجّه است كه ارتباط بين دو جهان ايرانى و عربى در آن روزگار تنها در نقل و ترجمهء برخى از آثار فكرى از يك زبان به زبان ديگر خلاصه نمىشده بلكه پيوند استوارى بوده است بين اين دو ملّت ، هم در روشهاى انديشه و راههاى تعبير از آن ، و هم در شيوه‌هاى زندگى و نظامهاى درونى و بيرونى حاكم بر آن . و همين پيوند استوار و همه‌جانبه بوده كه باعث گرديده تا زبان فارسى ساسانى بزرگترين مؤثّر در تحوّل ادبيّات عربى در عصر عبّاسى گردد ، چه از لحاظ روش و چه از لحاظ اهداف و طرق تعبير ، و همين پيوند است كه زبان عربى را هم پس از تحصيل قدرت علمى و تنوّع و گسترش دامنهء آن قادر ساخت تا به نوبهء خود بزرگترين مؤثّر در تحوّل زبان فارسى گردد و در نتيجهء آن زبان فارسى ميانه به صورت زبان فارسى اسلامى تحوّل يابد و طبيعى بوده است كه در اين كتاب اين مبحث با مبحث ديگرى دربارهء مترجمان و ناقلان آثار فارسى ساسانى به زبان عربى در قرنهاى نخستين اسلامى ، تكميل گردد .

از حق نبايد گذشت كه دكتر محمّدى در اين بحث و بررسى از لحاظ جست‌وجو و پژوهش و كشف و شناسائى و احاطه بر اسماء ناقلان و