تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨
نظرى به گسيختگى تاريخ ادبى ايران
نظرى به گسيختگى تاريخ ادبى ايران
نظرى به گسيختگى تاريخ ادبى ايران
بريدگى كه در تاريخ ادبى ايران نسبت به تاريخ سياسى اين سرزمين به چشم مىخورد از خيلى پيش ، يعنى از همان ايّامى كه در مدرسه با دو درس از دروس آن ، يكى تاريخ ايران و ديگرى تاريخ ادبيّات ايران آشنا شدم ، نخستين چيزى بود كه به صورت سؤالى در ذهن من گذشت : چرا تاريخ ادبيّات ايران از بعد از اسلام و با آغاز تدوين شعر فارسى در قرنهاى سوّم و چهارم هجرى شروع مىشود ، ولى تاريخ ايران از زمانهاى خيلى كهن ، كهن‌تر از اسلام و حتّى پيش از تاريخ مسيح و قبل از تاريخ اسكندر ؟
اين سؤال كه در آغاز در ذهن من به كلّى مبهم و نامشخّص بود به همان نسبت كه با موضوع اين دو درس آشنائى بيشترى مىيافتم روشن‌تر و مشخّص‌تر مىشد ، تا جائى كه رفته‌رفته مهمترين موضوعى گرديد كه فكر مرا به خود مشغول داشت ، و در تمام دورانى هم كه با كتاب و مطالعه سروكار داشته‌ام پيوسته در سرلوحهء پرسشهائى قرار داشته كه در صدد يافتن پاسخى براى آنها بوده‌ام .
ابتدا گمان نمىكردم كه يافتن پاسخ اين سؤال دشوار باشد . اميدوار بودم كه با پرس‌وجوى بيشتر و دست‌يافتن به منابع مفصّل‌تر و گوياتر مطلوب خود را بيابم ، ولى با مرور زمان معلوم شد كه چنين نيست . از پرس‌وجو نتيجه‌اى قانع‌كننده به دست نيامد و در كتابهاى مفصّل و گوياتر هم به پاسخى روشن و خردپذير دست نيافتم .
مفصّل‌ترين كتابى كه در تاريخ ادبى ايران و نظم و نثر فارسى با روش نو - غير از روشى كه پيش از آن در تذكره‌ها معمول بود - نوشته شده بود كتاب تاريخ ادبى ايران تأليف استاد فقيد ادوارد براون بود . وى نخستين كسى بود از محقّقان كه ادبيّات ايران را از آغاز تا عصر اخير آن با روش علمى و انتقادى امروز مورد بررسى قرار داده و با اين كار خود راه تازه‌اى براى شناخت ادب و فرهنگ اين مرزوبوم گشوده بود .
از حق نبايد گذشت كه آن استاد در مقدّمهء كتاب خود كوشش بسيار به‌كار برده بود تا دربارهء تاريخ و فرهنگ پيش از اسلام ايران نيز اطّلاعاتى در اختيار خوانندگان كتاب خود بگذارد و به خوبى هم توفيق يافته بود كه در اين زمينه ، هم