تاريخ ذو القرنين ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٨٥

ذكر وصول خبر طغيان حسين قلى خان برادر شاهنشاه صاحبقران و رجعت موكب فيروز به عراق از آذربايجان

به ميخانه هر باده [ اى ] صاف نيست * به گنجينه هر دانه شفاف نيست

ز شاخ برومند بادام نغز * گهى هست بىمغز و گاهى دو مغز

چو نقاش را خامه گردد علم * كشد مهر و خفاش از يك قلم

شكر شهد ناب آورد با صفا * گهى نيز جرارهء جانگزا

ز يك خاك رويند جدوار « 1 » و بيش « 2 » * يكى اصل نوش و يكى عين نيش

بسى بيضه آيد ز بلبل برون * يكى بلبل و ما بقى مرغ دون

چو تكوين حيوان [ 46 ] كند دادگر * يكى آدم و سايرين گاو و خر

ز صلب همايون مير عرب * يكى احمد آمد دو صد بولهب

بالجمله از قرارى كه ذكر شد قبل از اين ، بعد از شكست صادق خان بىدين و نزول موكب ظفر قرين به خارج دار السلطنه قزوين صاحبقران مروّت آيين ، كه آيتى از رحمت حضرت رب العالمين است ، حسين قلى خان را مورد نوازش و التفات ملوكانه فرموده و با آن‌كه نوّاب شاهزاده والاتبار محمد على ميرزا در مملكت فارس فرمانفرما و حكمروا بود ، چنين برادر را بر چنان پسر ترجيح داده ايالت آن مملكت را به او مفوض نمود و نوّاب شاهزاده را به ركاب فيروزى مآب احضار فرمود . [ حسين قلى خان ] بعد از ورود به دار العلم شيراز چندى به سبب عدم اسباب كار در پس زانوى اصطبار « 3 » نشست و رشته اطاعت داور جمشيد شوكت را بر گردن بست . چون از معاملات و مصادرات بىحساب ثروتى به كمال يافت ، روى از حد اعتدال برتافته به وادى عصيان و طغيان شتافت . ظرف حوصله‌اش گنجايش اين مظروف را قابل نبود ، سعايت رنود و اوباش نيز بر آن تنگ ظرفى افزود .

[ مصرا ] ع :

بلى به كوزه نمىگنجد آب بحر اندر

جسارت خوانين « 4 » آذربايجان و جهالت محمد خان زند نادان بيشتر محرك

( 1 ) . جدوار : جذوار ، زدوار ، نام گياهى است ( 2 ) . بيش : گياهى است كه در چين و هند رويد . ( 3 ) . شكيبايى ، صبر ( 4 ) . ملّى : « قوانين »