تاريخ ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٤٦

اسارت والرين 260 ميلادى

از كوشش زياد كه بتواند از خطر رهائى يابد تمام بىنتيجه مانده در يك مجلس مذاكره يا مشاوره‌اى درست مثل كراسوس دستگير گرديد ، هرچند كه نسبت بسلف خود بمراتب بدبخت‌تر بود چه او با حال ننگ و رسوائى تا مدتى زنده باقيماند و شايد كمتر حادثه‌اى در تاريخ پيدا مىشود كه اثر روحى آن از اثر روحى اسارت يك امپراطور روم بدست پادشاهى از يك خاندان جديد بيشتر باشد و بايد اين تأثير در آنوقت عالمگير شده و مسلما خبر آن فورا مثل صاعقه در تمام اروپا و آسيا پيچيده و همه را مات‌ومبهوت ساخته است .

اين وقعهء بزرگ و مهم در پرس‌پليس و شاپور روى سنگى بطور يادگار منقور و كنده شده است و آن يقينا تا انقراض خاندان ساسانى همواره ورد زبان خاص و عام بوده و هيچوقت از خاطرها محو نميشده است .

گذشته از همه در مذلت و بدبختى اين امپراطور هم چيزها نوشته‌اند ، وقايع‌نگارانى كه از همه باينعصر نزديكتر ميباشند مينويسند كه او به حال اسارت باقيماند تا اينكه پير شد و در اينمدت با او بمانند يك برده رفتار ميشد و از اينجا هم ميتوان به آن پىبرد كه در آثار حجارى و نقوش برجسته زنجير بر بازوهاى او آشكار و نمايان مىباشد .

نويسندگانى كه بعدتر آمده مينويسند كه او را در حالتى كه لباس شاهانه در بر و زنجير بر گردن داشت براى تماشاى عموم حاضر ميساختند و انگشت‌نماى عامه بوده است ليكن بيانى كه زيادتر مشكوك و در عين‌حال ممكن است راست باشد بيان لكتنتيوس « 1 » از نويسندگان 312 ميلاديست كه مينويسد اين پيرمرد بيچاره مثل چهارپايهء سوارى بفاتح بيمروت خود خدمت ميكرده است و ديگر بعد از مردن پوست بدنش را كنده براى اينكه يادگارى از فتح مزبور باشد نگاهداشتند « 2 » .

( 1 ) - Lactantius . ( 2 ) - نظر به عداوتى كه آنوقت روساى روحانى و پيشوايان مذهب مسيح به ايرانيان داشتند نسبت‌هائى كه به شاپور داده شده است ناشى از تعصب و بعضى از محققين جديد كه از آن جمله يوستى مىباشد صحت آن را انكار كرده‌اند ( مترجم )