در محضر شيخ فضل الله نورى ، اسناد حقوقى عهد ناصرى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٢
نگاهى به پيشينهء ثبت اسناد در ايران
نخستين صفحهء آن برمىآيد كه تحرير اين اثر را شيخ فضل اللّه از ربيع الثانى سال 1303 ق ، آغاز كرده و خلاصهء فعاليت‌هاى خود را تا اواسط سال 1306 ق ، در آن مندرج ساخته است . ليكن از تاريخ برخى اسناد چنين برمىآيد كه كسانى اسناد پيشين خود را نيز به رويت و تأييد شيخ رسانده و او با مهر و امضاى خود آنها را استحكام بخشيده و در حقيقت تنفيذ كرده است . از جمله در [ سند شمارهء 165 ] وقف‌نامه‌اى درج شده كه مربوط به سال 1291 ق ، است و خلاصه تسجيل شده آن را در صفحهء مذكور آورده است .
اين دفتر موسوم به دفتر اول و در 25 صفحهء ابتداى آن خلاصه معاملات ربيع الثانى سال 1303 تا پايان همين سال درج شده و پس از آن به درج خلاصه اسناد سال 1304 پرداخته است . شيخ فضل اللّه در يادداشتى بر حاشيهء نخستين صفحهء اين دفتر ذكر مىكند كه در ربيع الثانى سال 1303 ق ، تقريبا چهل روز از ورود وى به طهران گذشته است .
اما منشى و محرّر و كسى كه تقريبا سراسر كتاب به خط و لابد انشاى اوست ، ميرزا عبد الكريم منشى است كه در ص 27 كتاب از خود با نام « ميرزا عبد الكريم منشى رسايل حاضر پسر مرحوم حاجى ميرزا عبد اللّه منشى تبريزى طهران مسكن » ياد مىكند . از مميزات خاص اين دفتر يكى آن است كه فسخ‌نامهء برخى معاملات را نيز در ذيل اصل سند درج نموده ، تا كسانى بعدها نتوانند از آن سوءاستفاده نمايند . ( از جمله در ص 10 )
اسناد مندرج در اين دفتر انواع گوناگون دارد . نمونه بيشتر معاملات حقوقى رايج در آن ديده مىشود . اما بيشترين سندها از انواع زير است :
1 . معاملات [ انواع بيع چون بيع قطعى و شرطى ] .
2 . وكالت
3 . وصيّت
4 . ازدواج
5 . طلاق
6 . پرداخت وجه
7 . تعيين وصى و وكيل
8 . اجاره
9 . صلح