خلاصة التواريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٣

سال « 1 » چهل و پنجم از سلطنت آن برگزيدهء اولاد مروج مذهب حق سنهء خمسين و سبعين و تسعمائه بعضها لوى ئيل

بود به علم و « 1 » عمل بىنظير در عالم * بود به فضل و ادب بىعديل در دوران

كسى فضايل او را چسان شمار كند * به عمر و حكمت اگر فى المثل بود لقمان

وليك شمه‌اى ار حكمتش كند ظاهر * كه هست ناسخ احكام فرقهء يونان

چو زين نهد به سمند افاده در جلوش * دود هزار ارسطو به رسم شاگردان [ 343 ]

گر اراده نمايد ز صد رسد رسدش « 2 » * چو سند باد و فلاطون هزار هندسه خوان

جسارتى « 3 » كنم و حاضرانه حرف زنم * كه دست « 4 » برد به شطرنج غايبانه توان

ترا به عون آلهى نصيب شد كه دهى * رواج مذهب اثنى عشر بدين عنوان

از اين « 5 » سبب شده روح نبى ز تو راضى * يقين كه شاه كرم نيز هست تابعشان « 6 »

على الخصوص كه باشد حقوق ديرينه * به دولتى كه نيابد خلل به هيچ زمان

حقوق ماضى و حال شما درين دولت * هميشه حالى « 7 » شاهنشه است « 8 » در ازمان « 9 »

به حق حق كه مكن حق خويش را باطل * خداى را كه مكن سود را بدل به زيان

به استناد بيارم موافق اين حال * به رسم عاريه بيتى ز گفتهء سلمان

به حضرت تو حديث نهانى است مرا * عيان بگويم اگر باشدم مجال بيان

ترا ز شاه ولايت چو اين فنوح رسيد * مكن خلاف براى ولايت و تومان

بهرچه شاه كند امر « 10 » مرحمت دانش * بهرچه حكم كند آن سعادت خود دان

نعوذ باللّه اگر غير ازين به فعل آيد * بگو « 11 » چه حمل كند كس درو بجز طغيان

شنيده‌اى كه چه بيغاره « 12 » با يزيد نمود * به شاه ما كه فزون باد عمرش از امكان

شهى كه خانهء خود را به چنگ در نارد « 13 » * چگونه جنگ تواند به قيصر و خاقان

ازو چو منشأ بيغاره « 14 » را سؤال كند * يكى ز جملهء خاصان شاه عاليمان

كدام خانه كه آن نيست در تصرف شاه * جواب داد كه آن خانه عرصهء جيلان

چنان رسيد جوابش كه شاه عرش جناب * معاف داشت به ايشان به حق خدمتشان

جواب داد دگرباره كاين سخن دور است * چرا كه هر كه حقوقش بود درين دوران ،

چرا به حضرت اعلى نمىشود حاضر * مفارفت ز چنين حضرتى چگونه توان

حاشيه : قصيده خان احمد گيلانى ( 1 ) - « م : و » ندارد ( 2 ) - مز : ز صد رسدش . ن : ز صد سدر شدش . م : زصدر سدر شدش ( 3 ) - م : صاره‌يى ( 4 ) - م : دست نرد ( 5 ) - م : از آن ( 6 ) - يقين كه هست شاه كرم نيز تابعشان . م : يقين كه شاه كرم هست نيز تابعشان ( 7 ) - ب ، م : حال ( 8 ) - ب ، م : بود ( 9 ) - ب : اربان . م : ازبان ( 10 ) - : ابر ( 11 ) - م : مگو ( 12 ) - ب ، م : بنغازه ( 13 ) - ن : در بازو ( 14 ) - ب ، م : بيغار