خلاصة التواريخ ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٧
گفتار « 3 » در توجه خاقان صاحب‌قران به جانب ممالك خراسان و شكست شيبك خان به توفيق ملك منان
خاطر ما نكشيده‌اند « 1 » و هيچ « 2 » نقش از نقوش دل فريب اين شاهد رعنا بر ضمير و لوح باطن معانى تصوير ما ننگاشته‌اند « 3 » . نظم « 4 » :
زكامرانى دوران مخور فريب كه چرخ * ازين فسانه هزاران هزار دارد ياد
كه آگهست كه كاوس و كى كجا رفتند * كه واقفست كه چون رفت تخت جم بر باد
فغان كه با همه كس غايبانه باخت فلك * كسى نبود كه دستى ازين دغا ببراد « 5 » .
بلكه از راه خصوصيت ولايت « 6 » نبوى به مقتضاى « إِنَّ « 7 » عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ - سُلْطانٌ » * « 8 » ، دست تصرف ابدى و ايادى « 9 » تسلط دنيا و عقبى ازين جانب منصرف « 10 » گشته حافظان عنايت ازليه و حارسان سعادت سرمديه ، به دستيارى « ابنا « 11 » و اهدى و هما حرامان « 12 » على اهل اللّه » ، دامن همت ما را از لوث آلايش به آرايش دنيوى و آسايش اخروى محفوظ داشته‌اند ، نظم « 13 » :
دو گيتى را نخواهد هر كه مرد است * يكى را خواهد و كاين هر دو گرد است .
« رَبِّ « 14 » أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ وَ عَلى والِدَيَّ وَ أَنْ أَعْمَلَ صالِحاً تَرْضاهُ وَ أَدْخِلْنِي بِرَحْمَتِكَ فِي عِبادِكَ الصَّالِحِينَ « 15 » » « 16 » صورت منع تجار از آمد و شد اين بلاد و ديار چون منافى آيين رعيت پرورى و مباين قوانين فتوت و عدالت گسترى است ، يقين « 17 » كه تجويز نسبت آن بدين جانب نخواهند « 18 » فرمود . چه فى الواقع خلاف واقعست و تعلل و تسويفى كه در ارسال رسل و رسايل دست داد ، همانا « 19 » منشأش بر ضمير منير صورت‌پذير باشد . چه درين مدت كه از هر « 20 » طرف امواج فتنه و فساد متلاطم و افواج طغيان و عناد متراكم ، چندان توجه و اشتغال به دفع و رفع اهل ربع و عدوان و قلع و قمع ارباب بدع و عصيان واقع مىشد كه مجال « 21 » اين نوع قوانين مستقره و آداب مستمره دست نمىداد . و مع ذلك وثوق و اعتماد به كمال محبت و و داد قديمى چندان داشت كه به التزام رسوم اهل عادت حاجت نمىدانست . اكنون به -
( 1 ) - ن : بيت ( 2 ) - ن : « و هيچ نقش . . . ننگاشته‌اند » ندارد ( 3 ) - ب : نگاشته‌اند ( 4 ) - ن : بيت ( 5 ) - ب ، م : ببرد ( 6 ) - م : « ولايت » ندارد ( 7 ) - ن : آن ( 8 ) - م ، ن : سلطانا . سوره 17 آيه 65 ( 9 ) - م ، ن : ابادى ( 10 ) - م ، ن : متصرف ( 11 ) - ن : انبيا ( 12 ) - ن : و مهاجران ما ( 13 ) - ن : بيت ( 14 ) - ن : « وب . . . الصالحين » ندارد ( 15 ) - ب : الصالحون ( 16 ) - سوره 27 آيهء 19 ( 17 ) - م : « يقين » ندارد ( 18 ) - ب ، م : نخواهد ( 19 ) - ن : تا ( 20 ) - ب ، م : « هر » ندارد ( 21 ) - ب ، م ، ن : محال