تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦٩١
مبحث هشتم وسعت ممالك ايران در زمان داريوش
مبحث هشتم وسعت ممالك ايران در زمان داريوش
مبحث هشتم وسعت ممالك ايران در زمان داريوش
در خاتمهء اين فصل ، كه راجع بسلطنت داريوش اوّل است ، مقتضى است بطور اجمال حدود ممالك ايران را بنمائيم . ميگوئيم بطور اجمال ، زيرا به اين مطلب در جاى خود ( فصل اوّل از باب دوّم كتاب دوّم ) مشروحا رجوع خواهيم كرد .
حدود ممالك ايران در اين زمان چنين بود : در شمال از مغرب به مشرق - رود دانوب ، كوههاى قفقاز ، درياى كسپين يا درياى گرگان ( بحر خزر كنونى ) ، رود سيحون . در مغرب - بقول هرودوت صفحات غربى شبه جزيرهء بالكان تا نقطهاى در ساحل درياى آدرياتيك ، جزاير بحر الجزائر ، اوهس پريد ( يابنغازى كنونى در برقه ) و صحراى ليبيا . در مشرق - وادى سند و ، موافق نوشتههاى هرودوت ، كه ذكرش بالاتر ( صفحهء 630 ) گذشت ، پنجاب هند . در جنوب - درياى عمان با خليج پارس و حبشه مجاور مصر . بنابراين تحديد ، كه مبنى بر نوشتههاى هرودوت و كتيبههاى داريوش در بيستون و تختجمشيد و بالخصوص نقش رستم است « 1 » ، اين ممالك جزو يا تابع ايران بودهاند :
اوّل - از دجله به طرف مشرق : 1 - ماد بالاخص ، كه شامل اين ايالات يا ولايات كنونى ايران بود : آذربايجان ، همدان ، گرّوس ، قسمتى از كردستان ، كرمانشاهان ، نهاوند ، عراق ، ولايات ثلاثه ، رى ، اصفهان ، يزد . 2 - پارس با كرمان . 3 - عيلام قديم و صفحات كوسسىها ( خوزستان و صفحات لرنشين از لر بزرگ و كوچك ) . 4 - ولايت كادوسيان يا گيلان . 5 - صفحهء آماردها و تپورىها ( تنكابن و مازندران ) . 6 - وهركان يا گرگان . 7 - پارت يا خراسان .
8 - هرايو يا هرات . 9 - مرگو يا مرو . 10 - زرنك يا سيستان . 11 - هرخوواتيش يا رخّج قرون بعد ( افغانستان جنوبى و قندهار ) . 12 - ثتگوش ( برخى با افغانستان مركزى تطبيق ميكنند ، محققا معلوم نيست ) . 13 - گندار ( افغانستان غربى ) . 14 - سند . 15 - باختر .
( 1 ) - ترجمهء اين كتيبهها در باب دوّم اين كتاب بيايد .