تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٦١١
رفتن داريوش بسكائيه آيا راست است ؟
سكنهاى ، كه بر ضد پارسيها بودند ، گرديد و تا ولايت ونتها « 1 » ، كه در ساحل آدرياتيك است ، پيشرفت . تمام طوائف تراكيه و مقدونى مطيع گشتند و فقط پرنتىها « 2 » مقاومت كردند ، ولى بالاخره آنها هم مطيع شدند ( كتاب 4 ، بند 128 - 144 ) . بعد هرودوت گويد ، وقتى كه مگابيز به اين كارها مشغول بود ، سفر جنگى بزرگى به ليبيا پيش آمد . مورّخ مذكور در اينجا قضيهاى را شرح ميدهد ، كه راجع به آركزيلاس پادشاه سيرن و آرياند والى ايران در مصر است و ما بالاتر ذكر كردهايم ، چه از تلفشدن گاو مقدس مصريها محقق است ، كه داريوش در 517 ق م بمصر رفته ، و حال آنكه سفر جنگى داريوش را بمملكت سكاها به 514 ق . م معطوف ميدارند . پس به ترتيب تاريخ قضاياى سيرن و برقه ، و رفتن داريوش بمصر مقدم است .
رفتن داريوش بسكائيه آيا راست است ؟
رفتن داريوش بسكائيه آيا راست است ؟
راجع به اين لشكركشى مفاد نوشتههاى هرودوت چنان است ، كه ذكر شد . گفتههاى مورّخ مذكور در جاهاى كمى آميخته بداستانسرائى است ، مانند هدايائى ، كه پادشاهان سكائى ، بقول هرودوت ، براى داريوش فرستادهاند و تعبيرى ، كه كردهاند و نيز اثرى ، كه دويدن خرگوش از ميان صفوف سكائى در داريوش كرده . اين قسمتها اهميتى ندارد ، چه در نوشتههاى هرودوت اين نوع گفتهها زياد و جهتش اين است ، كه در اطراف وقايع مهم هميشه چنين چيزها گفته شده و مورّخ مذكور آنچه را كه شنيده ضبط كرده . مسئلهء اساسى اين است ، كه آيا اصل واقعه ، يعنى لشكر كشى داريوش بمملكت سكاها ، چنان كه هرودوت شرح داده ، حقيقت داشته يا نه ؟
در اين باب از كتب نويسندگان قديم بجز سترابون ديده نميشود ، كه ترديدى در صحت اين موضوع اظهار شده باشد ، ولى محققين جديد راجع به اين مسئله دو نظر متضادّ اتخاذ كردهاند . بعضى مانند مسپرو « 3 » اين واقعهء مهم را ذكر كردهاند و برخى ، مانند نلدكه « 4 » ، پس
( 1 ) - Venetes . ( 2 ) - Perinthiens . ( 3 ) - Maspero . Histoire Ancienne des Peuples de L'Orient . Paris . 1878 . ( 4 ) - Noldeke . Etudes Historiques sur la Perse Ancienne , p . 56 . Paris . 1896 .